Sweeney Todd, Demoniczny golibroda z Fleet Street to musical z książką autorstwa Hugh Wheelera oraz muzyką i tekstami piosenek Stephena Sondheima. Musical oparty jest na XIX-wiecznej legendzie o Sweeneyu Toddzie i jest podobny do sztuki The String of Pearls z 1973 roku, autorstwa Christophera Bonda. W 2007 roku na podstawie sztuki powstał film, w którym w roli Sweeneya Todda wystąpił Johnny Depp.
Sweeney Todd został wystawiony na Broadwayu w Uris Theatre 1 marca 1979 roku. Reżyserem był Harold Prince, inscenizację muzyczną przygotował Larry Fuller, a w rolach głównych wystąpili Len Cariou jako Sweeney Todd i Angela Lansbury jako Pani Lovett. Musical został zagrany 557 razy. Zdobył nagrodę Tony Award dla najlepszego musicalu.
Geneza i inspiracje
Postać Sweeney Todda ma korzenie w XIX-wiecznych opowieściach i tzw. penny dreadfuls — w literaturze pojawiała się m.in. w motywie The String of Pearls. Współczesną, psychologicznie pogłębioną wersję bohatera stworzył dramaturg Christopher Bond w sztuce z 1973 roku, na której oparli się Hugh Wheeler i Stephen Sondheim przy tworzeniu musicalu. Sondheim wykorzystał tu mroczny, teatralny materiał, łącząc elementy czarnego humoru, tragedii i pastiszu operowego.
Fabuła w skrócie
Akcja toczy się w XIX-wiecznym Londynie. Benjamin Barker, niesłusznie skazany i zesłany na wygnanie, wraca pod nową tożsamością jako Sweeney Todd, by pomścić krzywdy wyrządzone mu przez sędziego Turpina. Otwiera zakład golibrodzki przy Fleet Street, a jego sąsiadką i współpracowniczką zostaje sprytna i bezwzględna Mrs. Lovett. Wspólnie doprowadzają do serii morderstw — ciała ofiar Mrs. Lovett wykorzystuje do wypieku „najlepszych mięsiw pieczonych w mieście” (meat pies). Musical bada motywy zemsty, moralności, społecznej niesprawiedliwości i zgubnych skutków obsesji.
Muzyka i styl
Ścieżka dźwiękowa Sondheima cechuje się bogatą orkiestracją, złożonymi harmoniami i wieloma powracającymi motywami (leitmotivami), które splatają wątki postaci i tematów. Sondheim łączy w partyturze elementy musicalu i opery, używając polifonicznych partii wokalnych, kontrastujących duetów i chórów, a także czarnego humoru w tekstach. Najbardziej rozpoznawalne numery to m.in. „The Ballad of Sweeney Todd”, „A Little Priest” czy „Johanna”.
Pierwotna obsada i realizacja
- Sweeney Todd — Len Cariou
- Pani Lovett — Angela Lansbury
- Reżyseria — Harold Prince
- Inscenizacja muzyczna — Larry Fuller
Premiera na Broadwayu odniosła duży sukces krytyczny i komercyjny, a inscenizacja Prince’a zyskała uznanie za mroczny, operowy ton i teatralne środki wyrazu.
Nagrody i znaczenie
Produkcja zdobyła kilka prestiżowych nagród i przyczyniła się do utrwalenia pozycji Sondheima jako jednego z najważniejszych twórców musicalowych XX wieku. Poza nagrodą dla najlepszego musicalu na Tony Awards, spektakl otrzymał uznanie za muzykę, inscenizację i występy aktorskie. Odniósł też trwały wpływ na rozwój formy musicalowej, pokazując, że repertuar może poruszać mroczne, trudne tematy i wciąż pozostawać muzykalnie innowacyjny.
Adaptacje i późniejsze inscenizacje
Najgłośniejszą adaptacją ekranową jest film z 2007 roku w reżyserii Tima Burtona, w którym w tytułowej roli wystąpił Johnny Depp, a Panią Lovett zagrała Helena Bonham Carter. Film przyniósł muzyce Sondheima nową publiczność, choć spotkał się z mieszanymi opiniami krytyków względem stopnia oddania teatralnego pierwowzoru.
Poza tym musical bywa regularnie wystawiany w teatrach na całym świecie — zarówno w dużych inscenizacjach Broadwayowskich i West End, jak i w produkcjach regionalnych i amatorskich. Wspomniane realizacje często reinterpretują scenografię i koncepcję sceniczną, podkreślając różne aspekty historii: od czystej grozy po satyrę społeczną.
Dziedzictwo
Sweeney Todd pozostaje jednym z najważniejszych i najbardziej wpływowych musicali XX wieku. Dzięki wyjątkowej kombinacji mrocznej fabuły, wyrafinowanej partytury i silnych ról aktorskich, dzieło to wciąż inspiruje reżyserów, śpiewaków i kompozytorów. Dla widzów bywa doświadczeniem teatralnym wymagającym, ale jednocześnie satysfakcjonującym artystycznie.