Proteus — księżyc Neptuna: odkrycie, rozmiary i cechy
Proteus — księżyc Neptuna: odkrycie, rozmiary i cechy. Dowiedz się o odkryciu Voyager 2, ponad 400 km średnicy, bardzo ciemnej powierzchni i nieregularnym, mocno zniszczonym kształcie.
Proteus lub Neptun VIII, jest drugim co do wielkości księżycem Neptuna i jego największym bliskim księżycem. Nazwany jest na cześć Proteusza, zmiennokształtnego boga morza z mitologii greckiej. Proteus wyróżnia się bardzo ciemną, silnie przetartą powierzchnią oraz nieregularnym kształtem — jest tak duży, jak tylko ciało o jego gęstości może być bez bycia ściągniętym do kulistego kształtu przez własną grawitację.
Proteus został odkryty na podstawie zdjęć wykonanych przez sondę Voyager 2 podczas przelotu obok Neptuna w 1989 roku. Otrzymała oznaczenie S/1989 N 1. Stephen P. Synnott i Bradford A. Smith powiedzieli (IAUC 4806) o jej odkryciu 7 lipca 1989 roku, mówiąc jedynie o "17 klatkach wykonanych w ciągu 21 dni", co daje datę odkrycia gdzieś przed 16 czerwca. Nazwa została nadana 16 września 1991 roku.
Wymiary i własności fizyczne
Proteus ma ponad 400 kilometrów średnicy — często podaje się wartość około 420 km — co czyni go większym niż Nereida, inny księżyc Neptuna. Jego masa i gęstość sugerują mieszankę skał i lodu; gęstość jest na tyle duża, że część mniejszych ciał o podobnej masie może być już sferyczna, jednak Proteus pozostaje wyraźnie nieregularny. Księżyc Mimas (Saturna) jest bardziej kulisty mimo mniejszej masy, co pokazuje różnice w składzie i historii termicznej tych obiektów.
Orbita i rotacja
Proteus krąży bardzo blisko Neptuna — na orbicie wewnętrznej, będąc jednym z satelitów najbliższych planecie. Okres orbitalny wynosi nieco ponad dobę (porusza się w czasie rzędu ~1,1 do 1,2 dnia), a księżyc jest w rotacji synchronicznej, co oznacza, że zwraca zawsze tę samą stronę ku planecie. Ze względu na niewielką odległość od Neptuna, Proteus nie został odnaleziony przez ziemskie teleskopy — ginie w blasku odbitego światła słonecznego od planety.
Powierzchnia i wygląd
Proteus jest jednym z najciemniejszych obiektów w Układzie Słonecznym. Podobnie jak księżyc Saturna Phoebe, odbija on tylko około 6 procent światła słonecznego, które na niego pada. Ciemna barwa powierzchni może wynikać z obecności złożonych związków organicznych i zanieczyszczeń węglowych (np. tholin). Powierzchnia jest mocno skrateryzowana i nie wykazuje oznak aktywności geologicznej, takiej jak tektonika czy wulkanizm.
Jednym z najbardziej zauważalnych elementów na zdjęciach Voyager 2 jest bardzo duży krater (czasem nazywany kraterem Pharos) zajmujący znaczną część tarczy księżyca — jego średnica sięga kilkudziesięciu procent średnicy Proteusa. Tego typu wielkie uderzenia pozostawiły Proteusa mocno "zniszczonego" i nierównego.
Pochodzenie i ewolucja
Pochodzenie Proteusa nie jest w pełni wyjaśnione, ale istnieją dwie główne hipotezy: mógł powstać w otaczającym Neptuna dysku protoplanetarnym i przetrwać do dziś, lub — co jest prawdopodobne w kontekście historii Neptuna — jego obecna postać mogła się uformować lub zostać odtworzona po dramatycznych wydarzeniach związanych z przechwyceniem przez Neptuna olbrzymiego księżyca Trytona. Uderzenia i procesy akrecyjne mogły doprowadzić do powstania kilku masywnych, lecz nieregularnych księżyców wewnętrznych.
Obserwacje i przyszłe badania
Do tej pory najważniejsze informacje o Proteusie pochodzą z przelotu sondy Voyager 2. Ze względu na niewielkie rozmiary i bliskość Neptuna, szczegółowe obserwacje z Ziemi są utrudnione. Dokładniejsze poznanie Proteusa (jego topografii, składu chemicznego, historii uderzeń) wymagałoby kolejnej misji orbitera lub przelotu sondy przy Neptunie. Badania takie pomogłyby lepiej zrozumieć historię układu Neptuna po przechwyceniu Trytona oraz procesy kształtujące wewnętrzne księżyce olbrzymich planet.
Podsumowując, Proteus to duży, ciemny i mocno krateryzowany księżyc Neptuna — interesujący obiekt z punktu widzenia dynamiki układów satelitarnych i historii ewolucji księżyców wokół planet olbrzymich.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Proteus?
O: Proteusz lub Neptun VIII jest drugim co do wielkości księżycem Neptuna i jego największym bliskim księżycem. Jego nazwa pochodzi od imienia Proteusza, zmiennokształtnego boga morza z mitologii greckiej.
P: Jak odkryto Proteusza?
O: Proteusz został odkryty na podstawie zdjęć wykonanych przez sondę Voyager 2 podczas przelotu obok Neptuna w 1989 roku. Otrzymał oznaczenie S/1989 N 1. Stephen P. Synnott i Bradford A. Smith poinformowali (IAUC 4806) o jego odkryciu 7 lipca 1989 r., mówiąc jedynie o "17 klatkach wykonanych w ciągu 21 dni", co daje datę odkrycia gdzieś przed 16 czerwca. Nazwa została nadana 16 września 1991 roku.
P: Dlaczego nie był widziany przez ziemskie teleskopy?
O: Proteusz nie był widziany przez ziemskie teleskopy, ponieważ znajduje się tak blisko naszej planety, że ginie w blasku odbitego światła słonecznego.
P: Jak bardzo Proteus jest odblaskowy?
O: Proteus odbija tylko 6 procent światła słonecznego, które na niego pada - jest to jeden z najciemniejszych obiektów w Układzie Słonecznym, jak księżyc Saturna Phoebe.
P: Czy na Proteusie są jakieś oznaki zmian geologicznych?
O: Nie, na Proteusie nie ma żadnych śladów zmian geologicznych - jest bardzo pokruszony i nie ma żadnych dowodów na aktywność lub zmiany w czasie.
P: Jaki kształt ma Proteus?
O: Naukowcy uważają, że pomimo mniejszej masy niż inne księżyce, takie jak Mimas, ze względu na swoją gęstość, nie został on przyciągnięty do kulistego kształtu przez własną grawitację i zamiast tego pozostaje nieregularnym kształtem, w przeciwieństwie do bardziej kulistej formy Mimas.
Przeszukaj encyklopedię