Przywódcy Malawi: monarcha, gubernator generalny, prezydenci i premierzy

Spis treści

• Monarcha (1964–1966)
• Gubernator Generalny
• Lista prezydentów
• Lista premierów
• Referencje

Monarcha (1964–1966)

Po uzyskaniu niepodległości 6 lipca 1964 roku Malawi (dawniej Nyasaland) zostało państwem członkowskim Wspólnoty Narodów z Elżbietą II jako formalną głową państwa. Okres ten (1964–1966) charakteryzował się systemem konstytucyjnym opartym na monarchii konstytucyjnej, w którym monarchini pełniła funkcję symboliczną, a władzę wykonawczą reprezentował gubernator generalny działający na jej rzecz.

Gubernator Generalny

Rola gubernatora generalnego polegała na reprezentowaniu monarchini w kraju, mianowaniu rządu na wniosek większości parlamentarnej oraz wykonywaniu innych konstytucyjnych prerogatyw. W praktyce gubernator generalny pełnił funkcję ceremonialną, choć posiadał też formalne uprawnienia związane z procesem tworzenia rządu.

• Sir Glyn Smallwood Jones — ostatni gubernator kolonialny Nyasaland, który po uzyskaniu niepodległości pozostał w urzędzie jako gubernator generalny Zjednoczonego Królestwa reprezentujący królową (6 lipca 1964 – 6 lipca 1966). To za jego kadencji dokonano przekształcenia kraju w republikę w 1966 roku.

Lista prezydentów

Po proklamowaniu republiki 6 lipca 1966 roku funkcję głowy państwa przejął prezydent. Od tego momentu system polityczny Malawi opierał się na silnej egzekutywie prezydenckiej.

• Hastings Kamuzu Banda (1966–1994) — pierwszy prezydent Republiki Malawi. W latach 1964–1966 był premierem; po ustanowieniu republiki został prezydentem i przez wiele lat rządził w systemie silnie scentralizowanym, przekształcając kraj w praktyce w państwo jednopartyjne.
• Bakili Muluzi (1994–2004) — pierwszy wybrany demokratycznie prezydent po wprowadzeniu systemu wielopartyjnego w 1994 roku; sprawował urząd przez dwie kadencje.
• Bingu wa Mutharika (2004–2012) — wybrany po Muluzi; jego prezydentura była koncentrowana na polityce gospodarczej i rozwoju; zmarł w czasie urzędowania.
• Joyce Banda (2012–2014) — objęła urząd po śmierci Bingu wa Mutharika jako pierwsza kobieta na stanowisku prezydenta Malawi; kontynuowała działania naprawcze i otwarcie kraju na międzynarodową współpracę.
• Peter Mutharika (2014–2020) — zwycięzca wyborów w 2014 roku; koncentrował się na rozwoju infrastruktury i edukacji.
• Lazarus Chakwera (2020–obecnie) — lider Malawi Congress Party (MCP), zwycięzca wyborów ponownych/przeprowadzonych w 2020 roku; pełni funkcję prezydenta od 2020 roku.

Krótkie opisy wybranych prezydentów zawierają główne cechy ich rządów i kontekst polityczny; uprawnienia prezydenta w Malawi obejmują zarówno funkcje głowy państwa, jak i szefa rządu.

Lista premierów

Funkcja premiera istniała w pierwszym okresie po niepodległości, gdy Malawi było monarchią konstytucyjną. Po ogłoszeniu republiki w 1966 roku urząd premiera został zniesiony, a kompetencje wykonawcze skonsolidowano w urzędzie prezydenta.

• Hastings Kamuzu Banda — premier (6 lipca 1964 – 6 lipca 1966), następnie pierwszy prezydent po ogłoszeniu republiki.

W kolejnych dekadach urząd premiera nie odgrywał centralnej roli w konstytucyjnym porządku Malawi; polityczna konstrukcja opierała się na silnej egzekutywie prezydenckiej i urzędzie wiceprezydenta/wiceprezydentów.

Referencje

Poniżej przykładowe źródła, w których można znaleźć szczegółowe informacje o historii politycznej Malawi:

• Encyclopaedia Britannica — hasło "Malawi"
• CIA World Factbook — "Malawi"
• Konstytucja Republiki Malawi (wersje z lat 1966, 1994 i późniejsze nowelizacje)
• Materiały archiwalne i opracowania historyczne dotyczące Nyasaland oraz procesu niepodległości
• WorldStatesmen.org — zestawienia głów państw i głów rządów

Jeśli chcesz, mogę rozszerzyć artykuł o dokładne daty zaprzysiężeń, krótkie biografie każdej z osób, mapy polityczne lub listę źródeł z odnośnikami internetowymi.