Ubóstwo w Indiach — definicja, statystyki, granice i przyczyny

Ubóstwo w Indiach: definicja, statystyki, granice i przyczyny — analiza skali biedy, progów dochodowych, trendów i wpływu na życie 250 mln mieszkańców Indii.

Ubóstwo w Indiach to złożony i wielowymiarowy problem społeczno‑ekonomiczny, który obejmuje brak dochodów, niedożywienie, ograniczony dostęp do usług zdrowotnych i edukacji oraz brak podstawowej infrastruktury. Pomimo szybkiego wzrostu gospodarczego w ostatnich dekadach, miliony osób w Indiach nadal żyją poniżej przyjętych progów ubóstwa.

Definicja i granice ubóstwa

W Indiach używa się kilku sposobów określania granicy ubóstwa:

• Oficjalna linia opracowana według metody Tendulkara (stosowana przez rząd i Komisję Planowania) określa granicę ubóstwa na poziomie ₹816 miesięcznie na obszarach wiejskich oraz ₹1000 miesięcznie na obszarach miejskich. Ta metoda opiera się m.in. na zapotrzebowaniu kalorycznym 2400 kcal/dzień na obszarach wiejskich i 2100 kcal/dzień na obszarach miejskich oraz na wydatkach na żywność i podstawowe potrzeby.
• Komisja Rangarajana (2014) zaproponowała wyższe wartości granicy ubóstwa: ₹972 miesięcznie dla obszarów wiejskich i ₹1,407 miesięcznie dla miast. Propozycja ta była przedmiotem debaty publicznej i nie została jednolicie przyjęta jako nowa oficjalna granica w całym kraju.
• Międzynarodowe granice ubóstwa, stosowane do porównań między państwami, były aktualizowane przez Bank Światowy. W przeszłości często cytowano próg US$1,25 dziennie (PPP); później linia ta została zrewidowana do US$1,90 dziennie (2011 PPP). Zastosowanie różnych miar powoduje różne oszacowania odsetka osób żyjących w ubóstwie.

Metody pomiaru i kryteria

Pomiar ubóstwa w Indiach opiera się głównie na badaniach konsumpcji i wydatków gospodarstw domowych przeprowadzanych przez Narodowy Urząd Statystyczny (NSS). Do najważniejszych kryteriów należą:

• kryterium wydatków konsumpcyjnych na osobę (consumption expenditure),
• normy kaloryczne (2400 kcal wieś / 2100 kcal miasto) stosowane w metodzie Tendulkara,
• międzynarodowe progi PPP (do porównań międzynarodowych),
• różne korekty uwzględniające ceny lokalne, strukturę gospodarstw i koszty nieżywnościowe (np. opieka zdrowotna, edukacja).

Należy podkreślić, że każda metoda ma ograniczenia: pomiary wydatków mogą nie uchwycić wszystkich form dochodów (np. barteru, wsparcia rodziny), a progi monetarne nie oddają w pełni wielowymiarowego charakteru ubóstwa (zdrowie, mieszkalnictwo, sanitacja, dostęp do usług).

Skala i trendy ubóstwa

W różnych badaniach i raportach pojawiają się różne liczby, zależnie od zastosowanej metody. Dla przykładu, raport Komisji Planowania Indii (wyliczenia Tendulkara) z lat 2009–2010 wskazywał, że około 26% ludności żyło poniżej ówczesnej międzynarodowej granicy ubóstwa US$1,25 dziennie. Według danych z pierwszej dekady XXI wieku udział osób ubogich spadał: z około 37,2% w latach 2004–05 do 29,8% w latach 2009–10. W tamtym okresie liczbę osób uznawanych za ubogie szacowano na około 250 milionów.

Ogólny trend wskazuje na spadek ubóstwa w ostatnich dekadach, ale tempo i zasięg tego spadku są zróżnicowane regionalnie i między grupami społecznymi. Zmiana międzynarodowych progów (np. z US$1,25 na US$1,90) oraz różne metody obliczeń wpływają na porównania i interpretacje danych.

Główne przyczyny ubóstwa

• Strukturalne problemy rolnictwa: niska produktywność, mała własność ziemi, niestabilne ceny i częste klęski pogodowe prowadzą do niestabilnych dochodów na obszarach wiejskich.
• Rynek pracy: duże znaczenie sektora nieformalnego, niskie płace, bezrobocie i podzatrudnienie.
• Nierówności regionalne i społeczne: ubóstwo skoncentrowane jest w niektórych stanach (np. Bihar, Uttar Pradesh, Jharkhand, Madhya Pradesh) oraz wśród marginalizowanych grup kastowych i plemiennych.
• Ograniczony dostęp do usług publicznych: słaba opieka zdrowotna, niska jakość edukacji, brak schronienia i niedostateczna infrastruktura wodno‑sanitarna pogłębiają ubóstwo.
• Płeć i dyskryminacja: kobiety częściej doświadczają ubóstwa z powodu ograniczonego dostępu do pracy, edukacji i zasobów.
• Rosnąca urbanizacja bez odpowiedniej infrastruktury: migracja do miast tworzy obszary biedy miejskiej o ograniczonym dostępie do usług i stabilnych miejsc pracy.

Działania rządu i programy społeczne

Rząd Indii wdrożył szereg programów mających na celu redukcję ubóstwa i wsparcie najuboższych. Do najważniejszych należą:

• MGNREGA (Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act) — gwarant pracy na wsi do 100 dni rocznie dla uprawnionych rodzin, co ma stabilizować dochody i tworzyć infrastrukturę lokalną.
• Public Distribution System (PDS) — subsydiowany system dystrybucji żywności dla najuboższych beneficjentów.
• Programy wsparcia mieszkalnictwa, zdrowia i energii: m.in. Pradhan Mantri Awas Yojana (mieszkania), Ujjwala Yojana (butle LPG dla ubogich gospodarstw), kampanie na rzecz poprawy sanitacji (Swachh Bharat).
• Transfery pieniężne i cyfrowe: Direct Benefit Transfers, programy finansowe (Jan Dhan) i subsydia skierowane bezpośrednio do beneficjentów.
• Programy wspierające zatrudnienie i przedsiębiorczość: szkolenia, mikrokredyty, inicjatywy dla self‑help groups kobiet.

Programy te przyniosły wymierne korzyści dla części populacji, ale krytycy wskazują na problemy z celowaniem, korupcję, luki w dostawie świadczeń oraz na to, że wiele interwencji nie rozwiązuje przyczyn strukturalnych ubóstwa.

Wyzwania i rekomendacje

• Poprawa jakości i powszechności usług publicznych: zdrowia, edukacji i infrastruktury sanitarnej.
• Tworzenie trwałych miejsc pracy poza rolnictwem oraz formalizacja rynku pracy, by zwiększyć ochronę pracowników i ich dochody.
• Lepsze ukierunkowanie programów społecznych, wykorzystanie systemów identyfikacji i transferów bezpośrednich, by zredukować wycieki i docierać do najbardziej potrzebujących.
• Inwestycje w rozwój obszarów wiejskich: nawadnianie, technologie rolne, dostęp do kredytów i rynków.
• Polityka przeciwdziałania nierównościom oraz działania na rzecz włączenia społecznego kobiet i mniejszości.

Podsumowując, chociaż Indie osiągnęły znaczące postępy w redukcji ubóstwa, pozostaje wiele wyzwań — zarówno w zakresie dokładnego pomiaru skali ubóstwa, jak i w tworzeniu skutecznych, długofalowych rozwiązań dla najbardziej marginalizowanych grup. Przeciwdziałanie ubóstwu wymaga połączenia wzrostu gospodarczego z politykami redystrybucyjnymi, poprawą usług publicznych i skoordynowanych działań na poziomie krajowym i lokalnym.

Warto pamiętać też o kontekście: w Indiach normy kaloryczne oraz lokalne granice ubóstwa są istotnym elementem polityk społecznych, a średnie zapotrzebowanie na kalorie przeciętnego człowieka (2400 kcal wieś / 2100 kcal miasto) nadal wpływa na definiowanie minimum żywieniowego i na poziomy progów dochodowych. Z kolei dostęp do pieniędzy (dochodu) oraz ich realna siła nabywcza decydują o tym, ile osób i w jakim stopniu doświadcza ubóstwa.

Analiza

W 1947 r. średni dochód w Indiach był podobny do tego w Korei Południowej. W latach 2000 Korea Południowa stała się krajem rozwiniętym, ale Indie nie.

Przez pierwsze 40 lat Indie podążały za planowaniem gospodarczym w stylu sowieckim, programami nacjonalizacji i rządową własnością przemysłu. Ich wzrost gospodarczy wynosił średnio około 3,5%, podczas gdy gospodarki azjatyckie, takie jak Korea Południowa, rozwijały się średnio ponad dwa razy szybciej. Po uwzględnieniu wzrostu populacji w Indiach, dochód na głowę wzrastał o 1,49% rocznie, podczas gdy dochody Koreańczyków z Południa - bogatych i biednych - rosły w szybkim tempie.

Gospodarka Indii w stylu sowieckim obejmowała "Raj Licencyjny": rozbudowane licencje, przepisy i biurokrację, które były niezbędne do założenia i prowadzenia działalności gospodarczej w Indiach w latach 1947-1990. Raj Licencyjny był wynikiem decyzji Indii o wprowadzeniu gospodarki planowej, w której wszystkie aspekty gospodarki są kontrolowane przez państwo. Licencje były wydawane tylko nielicznym. W tym systemie kwitła korupcja. W tym systemie w kraju powstało niewiele miejsc pracy i niewiele bogactwa. Nadal panowała powszechna bieda.

Labirynt biurokracji często prowadził do absurdalnych ograniczeń - zanim firma otrzymała licencję na produkcję, musiała spełnić wymagania aż 80 agencji, a państwo decydowało o tym, co, ile, po jakiej cenie i z jakich źródeł kapitału jest produkowane.

- BBC

Dzieci ulicy w Indiach sprzedające przekąski i napoje pasażerom autobusów

Pytania i odpowiedzi

P: Jaka jest granica ubóstwa dla obszarów wiejskich w Indiach?

P: Jaka jest granica ubóstwa dla obszarów miejskich w Indiach?

P: Jaka jest proponowana przez Indie oficjalna granica ubóstwa?

P: Jakie jest średnie zapotrzebowanie na kalorie przeciętnego mężczyzny na obszarach wiejskich w Indiach?

P: Jakie jest średnie zapotrzebowanie na kalorie przeciętnego mieszkańca obszarów miejskich w Indiach?

P: Jaki procent ludzi w Indiach znajduje się poniżej międzynarodowej granicy ubóstwa?

P: Jak kształtował się poziom ubóstwa w Indiach w ciągu ostatniej dekady?

Szukaj według litery