Telewizory z plazmowym panelem wyświetlającym (PDP) są zwykle znacznie cieńsze niż klasyczne kineskopowe i odznaczają się bardzo dobrą jakością obrazu w dużych rozmiarach. Pomimo tych zalet, w handlu pojawiło się stosunkowo niewiele modeli wykorzystujących PDP — technologia ta ustąpiła miejsca tańszym i lżejszym panelom LCD/LED, a później OLED.

Budowa

Ekrany plazmowe zbudowane są z dwóch równoległych tafli szkła, pomiędzy którymi znajduje się struktura dzieląca przestrzeń na tysiące małych komórek (pikseli i subpikseli). Gazy wypełniające te komórki to ksenon i neon, które wypełniają tysiące maleńkich komór, czyli przestrzeni. Za każdą komórką znajdują się trzy luminofory — czerwony, zielony i niebieski — oznaczone jako subpiksele; to one emitują widzialne światło.

Typowa warstwa panelu zawiera:

  • szklaną szybę czołową i tylną,
  • elektrody adresujące (układ macierzy) umieszczone na wewnętrznych powierzchniach szyb,
  • przegrody (barrier ribs) oddzielające komórki,
  • mieszankę gazów szlachetnych (ksenon i neon) w przestrzeni między szybami,
  • powłoki luminoforowe (luminoforów, czyli fosforów) na wewnętrznej powierzchni tylnej szyby.

Zasada działania

Działanie ekranu plazmowego opiera się na wywoływaniu wyładowań gazowych (mikroplazmy) w poszczególnych komórkach. Gdy do elektrod przyłożone jest napięcie, gaz w danej komórce jonizuje się i powstaje wyładowanie ultrafioletowe (UV). Promieniowanie UV pobudza luminofory pokrywające ściany komórki — te zaczynają świecić odpowiednim kolorem (czerwonym, zielonym lub niebieskim), tworząc widoczny obraz. Mechanizm ten przypomina sposób działania lamp fluorescencyjnych, gdzie to również UV powoduje emisję światła przez fosfor.

Kolory uzyskiwane są przez niezależne sterowanie każdym subpikselem (R, G, B). Intensywność świecenia reguluje się przez czas trwania i natężenie wyładowania. Aby przedłużyć żywotność panelu i zapewnić stabilny obraz, stosuje się sterowanie przełączające (AC) oraz układy kompensujące degradację luminoforów.

Zalety i wady

  • Zalety: bardzo szerokie kąty widzenia, głębokie czernie i wysoki kontrast, dobre odwzorowanie ruchu (szybkie odświeżanie), doskonałe w dużych rozmiarach (ekrany od ok. 42 cali wzwyż).
  • Wady: wyższe zużycie energii w porównaniu z większością ekranów LCD/LED, większa masa i grubość niż najnowsze panele LCD, ryzyko efektu „wypalenia” (burn-in) przy długotrwałym wyświetlaniu statycznych elementów, ograniczona jasność w jasnych pomieszczeniach, stopniowe zmniejszanie jasności wraz z upływem czasu (starzenie luminoforów).
  • Serwis i trwałość: żywotność luminoforów była z czasem wydłużana — nowoczesne panele miały czas życia mierzony dziesiątkami tysięcy godzin, ale po latach obraz mógł tracić jasność i nasycenie.

Historia i rozwój

Ekrany plazmowe są w użyciu od 1964 roku — pierwsze demonstracje pokazywały wyświetlanie obrazu monochromatycznego lub w bardzo ograniczonej gamie kolorów. W kolejnych dekadach postęp technologiczny pozwolił na wprowadzenie paneli kolorowych i zwiększenie rozdzielczości. Początkowo produkowano głównie ekrany o niewielkiej liczbie kolorów; następnie pojawiły się modele telewizyjne z pełnym kolorem i coraz wyższą rozdzielczością.

W drugiej połowie XX i na początku XXI wieku ekranom plazmowym udało się osiągnąć rozmiary i rozdzielczości porównywalne z wymaganiami kin domowych — powstawały matryce o wysokiej rozdzielczości o przekątnej sięgającej nawet do około 150 cali (komercyjnie jednak najpopularniejsze były rozmiary 42–65 cali). Pomimo tego, po roku 2005-2010 obserwujemy zmniejszenie produkcji paneli PDP: konsumenci zaczęli wybierać wyświetlaczy ciekłokrystalicznych (LCD) oraz później LED i OLED, które oferowały niższy pobór energii, mniejszą wagę i atrakcyjne ceny.

Zastosowania i przyszłość

PDP były szczególnie popularne w zastosowaniach wymagających dużych przekątnych ekranu i dobrego odwzorowania ruchu — kina domowe, sale konferencyjne, niektóre profesjonalne monitory. Z biegiem czasu technologia ta ustąpiła jednak miejsca panelom LCD/LED, a następnie nowym technologiom organicznym (OLED) oraz panelom QLED, które łączą wysoką jasność z lepszą energooszczędnością.

Obecnie produkcja nowych telewizorów plazmowych praktycznie jest zaprzestana, ale urządzenia te wciąż działają u wielu użytkowników i na rynku wtórnym. W praktyce część zalet PDP (świetne czernie, kąty widzenia, płynność ruchu) jest dziś osiągana także przez panele OLED, które nie mają niektórych wad plazmy (niższe zużycie energii, mniejsze ryzyko wypalenia przy nowoczesnych mechanizmach zabezpieczających).

Porady praktyczne

  • Aby zmniejszyć ryzyko wypalenia, unikaj długotrwałego wyświetlania statycznych elementów (np. pasków informacyjnych, stałych logotypów). Używaj wygaszaczy i opcji oszczędzania ekranu.
  • Utrzymuj odpowiednią wentylację i chłodzenie — panele plazmowe wydzielają więcej ciepła niż LCD.
  • Jeżeli posiadasz starszy telewizor PDP, zwróć uwagę na stopniowe przygasanie obrazu; części serwisowe i naprawy mogą być trudniejsze do znalezienia w porównaniu z bardziej popularnymi technologiami.

Podsumowując: ekrany plazmowe były ważnym krokiem w ewolucji telewizji wielkoformatowej — oferowały znakomity kontrast i jakość obrazu w dużych rozmiarach. Jednak ich masa, pobór energii i koszty produkcji sprawiły, że zostały w dużej mierze zastąpione przez nowsze, lżejsze i bardziej energooszczędne technologie.