Narodowa Partia Pracy była australijską partią polityczną, która formalnie istniała tylko krótko — jako odrębne ugrupowanie parlamentarne działała przez kilka miesięcy od końca 1916 do początku 1917 roku. Została ona założona przez premiera Billy'ego Hughesa w listopadzie 1916 roku po rozłamie w Australijskiej Partii Pracy (ALP). Hughes, który objął urząd premiera po tym, jak Andrew Fisher podał się do dymisji w 1915 roku, prowadził zdecydowaną kampanię za wprowadzeniem obowiązkowego poboru do armii podczas I wojny światowej, co wywołało ostry spór wewnątrz Partii Pracy.

W 1916 roku konflikt wokół kwestii poboru (konskrypcji) stał się głównym powodem rozłamu. Po nieudanym referendum w sprawie poboru pod koniec października 1916 r. Hughes stracił poparcie znacznej części swojego ugrupowania. 15 września 1916 roku stanowe struktury Partii Pracy w Nowej Południowej Walii zaczęły się od niego odwracać, a w następnych tygodniach jego pozycja wewnątrz ALP uległa dalszemu osłabieniu. W dniu 14 listopada 1916 r. Hughes wraz z około 24 innymi posłami opuścił zebranie posłów Partii Pracy i utworzył odrębną grupę parlamentarną, podczas gdy pozostałych ok. 43 deputowanych ALP oświadczyło, że nie chcą, aby Hughes nadal był ich liderem.

Po wyjściu z Partii Pracy Hughes sformował rząd mniejszościowy, opierając się na zewnętrznym wsparciu ze strony Partii Liberalnej Wspólnoty Narodów, kierowanej przez Josepha Cooka. Nowe ugrupowanie przyjęło nazwę Narodowa Partia Pracy i było określane w prasie i opinii publicznej często jako partia Billy'ego Hughesa. Jego zwolennicy podkreślali, że australijska Partia Pracy straciła swój nacjonalistyczny charakter i że potrzebna jest formacja łącząca nacjonalistyczne i społecznie radykalne elementy polityki.

W praktyce Narodowa Partia Pracy działała przede wszystkim jako grupa parlamentarzystów popierających rząd i politykę konskrypcji. Nie była zorganizowaną, masową partią: nie miała rozbudowanej struktury organizacyjnej ani scentralizowanej machiny partyjnej. Utrzymywała jednak poparcie wśród części działaczy i przedstawicieli środowisk związkowych, a także w niektórych oddziałach lokalnych Partii Pracy — zwłaszcza w Australii Zachodniej i na Tasmanii. Część związków i działaczy robotniczych, dla których kwestia wsparcia wojny była priorytetem, opowiedziała się po stronie Hughesa, co ułatwiło mu utrzymanie władzy przez krótki okres.

W 1917 roku pragmatyczne względy parlamentarne i potrzeba stworzenia stabilnej większości skłoniły Hughesa i jego sojuszników do zbliżenia z konserwatywną Partią Liberalną Wspólnoty Narodów. W wyniku negocjacji obie grupy połączyły się na początku 1917 r., tworząc nową formację — Nacjonalistyczną Partię Australii — z Hughesem jako liderem. Po sformalizowaniu fuzji Nacjonalistyczna Partia zwyciężyła w wyborach federalnych w 1917 roku, co umocniło pozycję Hughesa jako premiera i przesunęło centrum polityczne w Australii na prawo w okresie powojennym.

Mimo krótkiego istnienia, Narodowa Partia Pracy ma znaczenie jako przykład punktowego rozłamu parlamentarnego motywowanego konkretną polityką wojenną i jako etap przejściowy prowadzący do powstania długotrwałej koalicji politycznej. Jej powstanie i szybka integracja z formacjami konserwatywnymi pokazały, jak sporne kwestie narodowe — tu: obowiązkowy pobór — mogą przekształcić scenę partyjną i doprowadzić do trwałych realignacji politycznych.

  • Okres działania: od listopada 1916 do początku 1917 (jako odrębna grupa parlamentarna).
  • Główny postulat: poparcie dla obowiązkowego poboru i zdecydowane wsparcie wysiłku wojennego.
  • Charakter organizacji: głównie ugrupowanie parlamentarzystów bez rozbudowanej struktury masowej.
  • Losy: w 1917 r. połączyła się z Partią Liberalną Wspólnoty Narodów, tworząc Nacjonalistyczną Partię Australii.