Mundilfari (Saturn XXV) — księżyc Saturna: odkrycie i orbita

Mundilfari lub Saturn XXV jest księżycem Saturna. Został odkryty przez Bretta J. Gladmana i współpracowników w 2000 roku i otrzymał oznaczenie S/2000 S 9. Odkrycie zostało dokonane dzięki analizie zdjęć CCD wykonanych podczas przeglądów nieba; po pierwotnym wykryciu konieczne były kolejne obserwacje w celu potwierdzenia orbity i utrwalenia ruchu wokół planety.

Orbita i charakterystyka dynamiki

Mundilfari krąży wokół Saturna w dużej odległości — średnio około 18 360 000 km — i potrzebuje około 928,8 dni na jedno okrążenie. Jego orbita ma mimośród 0,198 oraz nachylenie około 170° względem ekliptyki (co odpowiada ~150° względem równika Saturna). Takie nachylenie powyżej 90° oznacza ruch retrogradacyjny (przeciwny do kierunku obrotu planety), dlatego Mundilfari zalicza się do nieregularnych księżyców Saturna. Ze względu na dużą odległość i stosunkowo spory mimośród orbita jest niestabilna na bardzo długich skalach czasowych i podatna na perturbacje grawitacyjne ze strony Saturna oraz innych satelitów i ciał zewnętrznych.

Właściwości fizyczne

Średnicę Mundilfariego szacuje się na około 5–6 kilometrów; wartość 5,6 km wynika z przyjęcia niskiego albedo (odbićności powierzchni) charakterystycznego dla ciemnych, zewnętrznych księżyców Saturna. Ze względu na niewielkie rozmiary i dużą odległość od Ziemi szczegóły dotyczące budowy, składu powierzchni oraz okresu rotacji pozostają słabo poznane — nie przeprowadzono bezpośrednich pomiarów z bliska. Obserwacje fotometryczne i spektroskopowe sugerują, że takie obiekty mają ciemne, węglowe powierzchnie, ale konkretne dane dla Mundilfariego są wciąż ograniczone.

Pochodzenie i przynależność do grupy

Mundilfari jest uważany za nieregularny księżyc, prawdopodobnie pochodzący z zewnętrznych obszarów Układu Słonecznego lub powstały w wyniku zderzeń. Jedna z hipotez zakłada, że mógł utworzyć się z odłamków strąconych z Phoebe wskutek dużych zderzeń w historii Układu Słonecznego — stąd przypuszczenie o wspólnym pochodzeniu z grupą ciemnych, retrogradacyjnych księżyców Saturna. Alternatywnie, niektóre nieregularne satelity mogły być pochwycone grawitacyjnie planetoidami lub małymi ciałami z pasa Kuipera w odległej przeszłości. Dokładne ustalenie pochodzenia wymaga dalszych badań i porównań spektroskopowych.

Nazwa

Obiekt otrzymał oficjalną nazwę w sierpniu 2003 roku, zaczerpniętą z mitologii nordyckiej. W tej tradycji Mundilfari jest Jotun (czyli gigantem), który jest ojcem bogini Sol (bogini słońca) i boga Mani (bogiem księżyca). Nazewnictwo nieregularnych, retrogradacyjnych księżyców Saturna często korzysta z postaci i motywów z mitologii nordyckiej, stąd wybrana etymologia jest zgodna z przyjętymi konwencjami Międzynarodowej Unii Astronomicznej.

Znaczenie obserwacyjne i przyszłe badania

Mundilfari, podobnie jak inne małe, zewnętrzne satelity, dostarcza istotnych wskazówek o procesach formowania się systemów planetarnych oraz historii kolizji w Układzie Słonecznym. Dalsze obserwacje fotograficzne, fotometryczne i spektroskopowe z dużych teleskopów oraz ewentualne przeloty sond kosmicznych mogłyby wyjaśnić jego skład, albedo, okres rotacji i precyzyjniej określić jego pochodzenie oraz związek z innymi nieregularnymi księżycami Saturna.