MERS (Zespół oddechowy Bliskiego Wschodu) — MERS‑CoV, przyczyny i objawy

MERS (MERS‑CoV) — przyczyny, objawy i ryzyko zakażenia: odkrycie 2012, pochodzenie z nietoperzy, typowe objawy oddechowe, diagnostyka i zasady zapobiegania.

MERS (Middle East Respiratory Syndrome) został odkryty w Arabii Saudyjskiej w 2012 roku. Jest to choroba wywoływana przez koronawirusa, którego oznaczenie brzmi MERS-CoV. MERS-CoV jest betakoronawirusem, który wywodzi się z nietoperzy. W praktyce głównym źródłem zakażeń ludzi są jednak wielbłądy jednoboczne (dromadery), u których wirus występuje endemicznie; kontakt ze zwierzętami lub ich wydzielinami zwiększa ryzyko zakażenia.

Co to są koronawirusy

Koronawirusy to rodzina wirusów, z których niektóre wywołują przeziębienia. Mogą one zarażać zarówno zwierzęta, jak i ludzi. MERS jest spokrewniony z wirusem SARS (zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej), który rozprzestrzenił się na całym świecie, zarażając ponad 8000 osób na całym świecie i zabijając 774, zanim został zatrzymany w 2004 roku. W porównaniu z SARS, MERS ma wyższą śmiertelność, ale ograniczoną zdolność do szerokiego rozprzestrzeniania się w populacji przy braku bliskiego kontaktu.

Jak dochodzi do zakażenia

• Kontakt zoonotyczny: transmisja ze zainfekowanych wielbłądów na ludzi (bezpośredni kontakt, kontakt z wydzielinami, spożycie surowego mleka lub mięsa może zwiększać ryzyko).
• Transmisja międzyludzka: wymaga zwykle bliskiego kontaktu — zakażenia występują szczególnie w warunkach domowych i szpitalnych; ogniska w placówkach ochrony zdrowia były przyczyną wielu zakażeń.
• Okres inkubacji: zazwyczaj 2–14 dni (często około 5–6 dni).

Objawy

Spektrum choroby jest szerokie — od łagodnych infekcji górnych dróg oddechowych po ciężkie zapalenie płuc i niewydolność wielonarządową. Najczęstsze objawy to:

• gorączka,
• kaszel,
• duszność i uczucie braku tchu,
• bóle mięśni,
• bóle głowy,
• objawy żołądkowo‑jelitowe — biegunka, nudności, wymioty (mogą występować u części chorych).

Choroba może przebiegać poważnie u osób starszych i u pacjentów z chorobami współistniejącymi (cukrzyca, choroby serca, przewlekłe choroby płuc, choroby nerek, immunosupresja). U niektórych osób rozwija się zapalenie płuc prowadzące do niewydolności oddechowej i sepsy.

Rozpoznanie

Rozpoznanie potwierdza się badaniami laboratoryjnymi metodą PCR wykrywającą RNA wirusa w materiałach oddechowych (wymazy z gardła, nosogardzieli, plwocina, próbki z dolnych dróg oddechowych). Można też wykrywać przeciwciała w surowicy, co bywa przydatne w badaniach epidemiologicznych.

Leczenie

Nie ma specyficznego, powszechnie zatwierdzonego leku przeciw MERS-CoV. Leczenie jest głównie objawowe i wspomagające: tlenoterapia, leczenie przeciwgorączkowe, antybiotykoterapia w razie nadkażeń bakteryjnych, a w ciężkich przypadkach intensywna opieka medyczna (mechaniczna wentylacja, leczenie przeciwseptyczne). Wykonywano badania nad lekami przeciwwirusowymi i immunoterapią, lecz żadne z nich nie stały się standardową, skuteczną terapią dla wszystkich chorych.

Zapobieganie

• Unikanie bliskiego kontaktu z chorymi i z wielbłądami oraz ich wydzielinami.
• Nie spożywać surowego mleka wielbłądziego ani nieprzetworzonego mięsa z wielbłądów.
• Stosowanie podstawowych zasad higieny: częste mycie rąk, zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu, unikanie dotykania twarzy.
• W placówkach ochrony zdrowia: ścisłe przestrzeganie procedur kontroli zakażeń — środki ochrony osobistej, izolacja pacjentów z podejrzeniem MERS, szybkie wykrywanie i śledzenie kontaktów.

W 2015 roku Światowa Organizacja Zdrowia stworzyła sobie pewne zasady dotyczące nazywania wirusów: Żadna oficjalna nazwa nie może odnosić się do miejsca, osoby lub zwierzęcia. Ma to zapobiec stygmatyzacji, czyli obwinianiu. Zasady WHO wymieniają MERS jako przykład tego, czego nie należy robić przy nadawaniu nazwy wirusowi lub chorobie.

Epidemiologia i ryzyko

Większość potwierdzonych przypadków odnotowano na Półwyspie Arabskim, zwłaszcza w Arabii Saudyjskiej, ale pojedyncze przypadki i ogniska były importowane do innych krajów (m.in. duże ognisko w Korei Południowej w 2015 r.). Od 2012 roku stwierdzono łącznie kilka tysięcy potwierdzonych zakażeń; MERS charakteryzuje się relatywnie wysoką śmiertelnością w porównaniu z innymi koronawirusami — szczególnie u osób z chorobami współistniejącymi.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Należy skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się do placówki medycznej, jeżeli po pobycie lub kontakcie w rejonie, gdzie krążył MERS (np. kontakt z wielbłądami, pobyt na Bliskim Wschodzie) wystąpią objawy gorączki i kaszlu lub duszności. Osoby z ciężkimi objawami oddechowymi lub z grup ryzyka powinny niezwłocznie szukać pomocy medycznej.

Monitorowanie, szybkie rozpoznawanie i ścisłe procedury kontroli zakażeń w placówkach ochrony zdrowia są kluczowe do ograniczenia przenoszenia MERS‑CoV i zapobiegania ogniskom choroby.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym jest MERS?

P: Gdzie odkryto wirusa MERS?

P: Jakie jest pochodzenie wirusa MERS-CoV?

P: Jaki jest związek między MERS i SARS?

P: Czym są koronawirusy?

P: Dlaczego WHO wprowadziła zasady nazewnictwa wirusów?

P: Jaki jest przykład tego, czego nie należy robić podczas nazywania wirusa lub choroby zgodnie z zasadami WHO?

Szukaj według litery