Migrena menstruacyjna (katamenialna): definicja, objawy, przyczyny, leczenie

Migrena menstruacyjna (katamenialna): objawy, przyczyny i skuteczne metody leczenia — dowiedz się, jak rozpoznać, zapobiegać i łagodzić ataki w cyklu miesiączkowym.

Migrena menstruacyjna (zwane też katamenialną) to postać migreny związana z miesiączką. Termin ten obejmuje zarówno tzw. prawdziwą migrenę menstruacyjną (atak występuje wyłącznie w związku z miesiączką), jak i migreny związane z menstruacją (ataki pojawiają się częściej w okresie okołomenstruacyjnym, ale także w innych fazach cyklu).

Definicja i epidemiologia

Około 7–14% kobiet doświadcza migreny jedynie w czasie miesiączki — są to tzw. prawdziwe (czyste) migreny menstruacyjne. Większość kobiet z migreną ma jednak objawy przez cały cykl miesiączkowy, z nasileniem w okresie okołomenstruacyjnym; te przypadki określa się jako migreny związane z menstruacją lub wywołane menstruacją.

Przyjmuje się, że około 40% kobiet i 20% mężczyzn choruje na migrenę przynajmniej raz w życiu; większość pierwszych napadów występuje przed 35. rokiem życia. Migreny związane z miesiączką dotyczą ponad połowy kobiet chorujących na migrenę głowy.

Klasyfikacja zaburzeń głowy ewoluowała — dawniej migrena menstruacyjna miała odrębne kody w systemie ICD-9 (346.4–346.43), a współczesne klasyfikacje (np. ICHD) rozróżniają „pure menstrual migraine” i „menstrually related migraine” na podstawie czasu występowania napadów względem krwawienia miesiączkowego.

Objawy

• Typowy obraz: silny, pulsujący lub napadowy ból głowy, zwykle jednostronny, o umiarkowanym lub silnym nasileniu, nasilający się przy aktywności fizycznej.
• Towarzyszące objawy: nudności, wymioty, nadwrażliwość na światło (fotofobia) i dźwięk (fonofobia).
• Ataki menstruacyjne są często dłuższe i trudniejsze do opanowania niż typowe migreny — mogą trwać 48–72 godzin lub dłużej.
• Zazwyczaj są to migreny bez aury, ale rzadko może wystąpić aura także w migrenie menstruacyjnej.
• Aura to zespół objawów wynikających z przejściowych zaburzeń funkcjonowania mózgu — najczęściej wzrokowych, ale może także dotyczyć dotyku, ruchu czy mowy.

Przyczyny i mechanizmy

• Głównym czynnikiem wyzwalającym jest gwałtowne obniżenie poziomu estrogenów tuż przed i podczas miesiączki (tzw. estrogen withdrawal).
• Rola prostaglandyn — podczas miesiączki wzrasta uwalnianie prostaglandyn, co może zwiększać ból i wywoływać bóle głowy.
• Czynniki neurologiczne i neurochemiczne (np. zmiany w serotonergicznym układzie) mogą zwiększać podatność na ataki.
• Czynniki ryzyka: predyspozycja rodzinna do migren, stres, brak snu, nieregularny tryb życia, nagłe odstawienie hormonów (np. po zaprzestaniu HTZ lub antykoncepcji hormonalnej).

Rozpoznanie

• Diagnostyka opiera się na wywiadzie oraz prowadzeniu dzienniczka bólów głowy i krwawień miesiączkowych. Istotne jest ustalenie, czy napady występują w oknie czasowym okołomenstruacyjnym (zwykle dzień −2 do +3 względem początku miesiączki) w co najmniej 2 z 3 kolejnych cykli, co odpowiada kryteriom dla postaci menstruacyjnej.
• „Czysta” migrena menstruacyjna: napady bez aury występują jedynie w tym okienku; „migrena związana z menstruacją”: napady w tym okienku i także w innych fazach cyklu.
• W razie niejasności lub występowania objawów neurologicznych konieczne są badania dodatkowe (np. obrazowanie) w celu wykluczenia innych przyczyn bólu głowy.

Leczenie

Leczenie migreny menstruacyjnej uwzględnia postępowanie doraźne (ostra terapia) i zapobiegawcze (profilaktyka krótkoterminowa lub długoterminowa). Leczenie trzeba dopasować indywidualnie, biorąc pod uwagę nasileniem ataków, częstotliwość oraz choroby współistniejące.

Leczenie ostre

• Standardowe leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (np. NSAID) — używane często jako pierwsza linia, zwłaszcza przy umiarkowanych atakach.
• Triptany (np. sumatryptan, zolmitryptan) — skuteczne w wielu przypadkach migren; należy stosować zgodnie z zaleceniami lekarza. Triptany są jednak przeciwwskazane u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi.
• Leki przeciwwymiotne (np. metoklopramid) mogą pomóc przy nudnościach i poprawić wchłanianie leków doustnych.

Zapobieganie krótkoterminowe (perimenstrualne)

W przypadku powtarzających się, ciężkich ataków, które pojawiają się przewidywalnie w okresie miesiączki, stosuje się krótkotrwałą profilaktykę tylko na czas ryzyka (zwykle kilka dni przed i po początku krwawienia):

• krótkie kursy leków przeciwzapalnych (NSAID),
• krótkoterminowa profilaktyka triptanami (np. frovatriptan, naratriptan) — wykazano ich skuteczność w zapobieganiu napadom okołomenstruacyjnym,
• stosowanie leków należy ustalić z lekarzem, który dobierze odpowiedni preparat i schemat.

Profilaktyka długoterminowa i hormonalna

• Gdy ataki są częste i nasilone, rozważa się stałą profilaktykę (np. beta-blokery, topiramat, amitryptylina) — decyzję podejmuje specjalista.
• Stabilizacja hormonalna: metody regulujące poziom estrogenów (np. ciągłe przyjmowanie doustnej antykoncepcji hormonalnej, wydłużone schematy, zastosowanie peri-menstrualnego dopasowanego estrogenowego żelu/ plastra) mogą zmniejszyć nasilenie napadów u niektórych kobiet. Należy jednak zachować ostrożność: przy migrenie z aurą stosowanie estrogenów doustnych zwiększa ryzyko incydentów naczyniowych i wymaga konsultacji lekarskiej, zwłaszcza u palących lub kobiet po 35. roku życia.

Postępowanie nietermologiczne i zalecenia ogólne

• Prowadzenie regularnego trybu życia: sen, posiłki, unikanie odwodnienia i nadmiernego stresu.
• Śledzenie czynników wyzwalających w dzienniczku i próba ich eliminacji (np. niektóre pokarmy, alkohol, nieregularny sen).
• Techniki relaksacyjne i terapia behawioralna mogą pomóc zmniejszyć występowanie napadów u niektórych pacjentek.

Specjalne sytuacje

• Ciąża: u wielu kobiet migrena ulega poprawie w ciąży, zwłaszcza w II i III trymestrze. Jednak możliwości leczenia są ograniczone ze względu na bezpieczeństwo płodu — o leczeniu decyduje lekarz.
• Karmienie piersią: także wymaga uwagi przy doborze leków; niektóre preparaty są bezpieczniejsze niż inne.

Kiedy zgłosić się do lekarza

• jeśli ból głowy pojawia się po raz pierwszy i jest bardzo silny,
• jeśli napady nasilają się lub zmieniają charakter,
• gdy leki doraźne nie przynoszą poprawy lub występują działania niepożądane,
• jeśli występują objawy alarmowe (np. nagłe zaburzenia mowy, osłabienie połowicze, utrata przytomności) — wymagają natychmiastowej diagnostyki.

Rokowanie

Migrena menstruacyjna bywa trudniejsza do leczenia niż migreny niezwiązane z miesiączką, ataki są częściej dłuższe i oporne na krótkoterminową terapię [Pinkerman i Holroyd, 2010]. Przy dobrze dostosowanym leczeniu i strategiach zapobiegawczych można jednak istotnie zmniejszyć częstość i ciężkość napadów oraz poprawić jakość życia.

Jeżeli chcesz, mogę pomóc przygotować przykładowy dzienniczek bólów głowy do wydruku lub skróconą listę pytań, które warto zadać lekarzowi podczas wizyty.

Symptomy

Objawy ostrzegawcze

Objawy ostrzegawcze zwane również objawami prodromowymi często zdarzają się przed atakiem migreny.

• Senność
• Zmęczenie
• Depresja (uczucie smutku), euforia (poczucie szczęścia) lub rozdrażnienie
• Niepokój
• Nadmierne (zbyt duże) ziewanie
• Zapotrzebowanie na żywność, zwłaszcza na słodką lub słoną żywność lub utrata apetytu
• Zwiększone pragnienie
• Biegunka
• Mdłości
• Krwawienie: ciało zatrzymuje (utrzymuje) zbyt dużo wody
• Sztywność szyi
• Gadatliwość (mówienie za dużo)
• Uczucie lekkości
• Ból i skurcze macicy

Objawy bólu głowy

Pulsujący, pulsujący ból głowy z bólem po jednej stronie głowy (jednostronnym). Strona głowy, która ma ból zmienia się z jednego bólu głowy na drugi.

Jest to opakowanie pęcherzowe pigułek antykoncepcyjnych Levlen®ED. Pigułki te zawierają etynyloestradiol, jeden z trzech rodzajów hormonu estrogenowego. Przerwanie stosowania pigułki powoduje spadek poziomu estrogenu u kobiety, co może powodować migrenę menstruacyjną u niektórych kobiet.

Zbiorowości

Często posiadanie jednego stanu chorobowego zwiększa prawdopodobieństwo, że dana osoba będzie miała również jedno lub więcej innych zaburzeń medycznych lub psychicznych. Te inne zaburzenia to "zaburzenia współistniejące" lub "choroby współistniejące". Istnieją różne schorzenia współistniejące (comorbid), medyczne i psychiatryczne związane z migreną. Leczenie i rokowanie (jeśli choroba się poprawi, pogorszy lub pozostanie bez zmian w czasie) migreny jest dotknięte zaburzeniami współistniejącymi, które mogą być obecne i/lub mieć szansę na wystąpienie zaburzeń współistniejących.

Astma

Astma przedmiesiączkowa (PMA): to stan, w którym objawy astmy nasilają się w okresie przedmiesiączkowym. Stan ten może dotyczyć nawet 40% kobiet cierpiących na astmę. Do postawienia rozpoznania PMA konieczna jest szczegółowa historia czasu trwania cykli miesiączkowych wraz z występującymi objawami astmy i szczytowym natężeniem przepływu wydechowego (PMA może powodować obniżenie PEF w okresie przedmiesiączkowym). Pomocne w postawieniu diagnozy jest prowadzenie dziennika objawów i szczytowego natężenia przepływu wydechowego (PEF).

Choroba Raynauda: to zaburzenie układu krążenia, w którym mniejsze tętnice, które dostarczają krew do kończyn - najczęściej rąk, ale mogą też wpływać na palce u rąk, czubek nosa i uszy - stają się węższe, zmniejszając przepływ krwi. Powoduje to, że kończyny stają się zdrętwiałe i są chłodniejsze niż temperatura ciała. Może to być wywołane narażeniem na stres i zimno.

Epilepsja

Fibromyalgia

Współistniejące warunki psychiatryczne

Poważne zaburzenie depresyjne

Lęk

Zaburzenie dwubiegunowe

Osoba, która ma migreny ma większe ryzyko posiadania jednego lub więcej innych zaburzeń medycznych i / lub psychiatrycznych; te inne zaburzenia są współistniejące do migreny. Wykres pokazuje niektóre z głównych współistniejących zaburzeń.

Prewencja

Istnieją metody leczenia migreny menstruacyjnej, które mogą w niektórych przypadkach zmniejszyć liczbę przypadków, w których kobieta dostaje je i jak bardzo są one złe. Ten rodzaj leczenia nazywany jest profilaktycznym i stosowany jest w okresie okołoporodowym, który jest czasem między miesiączkami.

Profilaktyczna terapia migreny menstruacyjnej powinna być stosowana przez co najmniej 3 cykle miesiączkowe, aby sprawdzić czy ten rodzaj leczenia działa przed jego zakończeniem. Stosowane leki mogą obejmować:

• NSAIDS (niesteroidowe leki przeciwzapalne):

1. Napraksen sodowy, taki jak Aleve

• Beta-blokery - takie jak propranolol, nadololol, atenol i metoprolol

• Trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TCA) i inne rodzaje leków przeciwdepresyjnych są często stosowane do zapobiegania migrenie. Należą do nich amitryptylina, nortriptylina i doksepina.

Estradiolowa łatka skórna. Estradiol jest jednym z trzech rodzajów estrogenów. Plaster ten jest noszony na skórze i estradiol wchodzi do organizmu przez skórę.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest migrena menstruacyjna?

P: Czym różnią się migreny menstruacyjne od innych rodzajów migreny?

P: Jak często występują migreny związane z miesiączką?

P: Czy są jakieś różnice między regularnymi i menstruacyjnymi atakami migreny?

P: Ile osób choruje na migrenę w pewnym momencie swojego życia?

P: Co powoduje migrenę menstruacyjną?

Szukaj według litery