Mango — definicja, pochodzenie, odmiany i uprawa
Mango: pochodzenie, odmiany i uprawa — poznaj historię, najpopularniejsze szczepy (Alphonso, Langra, Dusshera), sezon zbiorów i eksport z Indii i Pakistanu.
Mango jest rodzajem owocu pochodzącym przede wszystkim od gatunku Mangifera indica z rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae). Drzewo mango wykształciło się i zostało udomowione w południowej Azji; z tego rejonu rozprzestrzeniło się i stało się jednym z najpowszechniej uprawianych owoców w tropikach. W klimacie umiarkowanym owoce dojrzewają w różnych porach roku — w niektórych rejonach zbiór odbywa się od marca do końca maja, w innych porach roku (zależnie od strefy klimatycznej i odmiany).
Opis botaniczny
Drzewo mango może osiągać od kilku do kilkudziesięciu metrów wysokości (w uprawie zazwyczaj formuje się niższe drzewa). Liście są długie i wąskie, kwiaty drobne, kremowe, zebrane w wiechy. Owoc jest pestkowcem o jednonasiennym wnętrzu (duża, spłaszczona pestka) i mięsistej, soczystej otoczce. Miąższ dojrzałego mango jest zwykle aromatyczny i słodki; zielone, niedojrzałe owoce bywają kwaśne i cierpkie.
Pochodzenie i rozprzestrzenienie
Mango pochodzi z Azji Południowej, gdzie było uprawiane od tysięcy lat. Z Indii i sąsiednich regionów trafiło do Afryki, Ameryki Południowej i Karaibów (m.in. dzięki podróżom portugalskim), a także do rejonów tropikalnych i subtropikalnych na całym świecie. Uprawy występują w Indiach, Pakistanie, Chinach, Meksyku, Indonezji, na Filipinach, w Brazylii i w wielu krajach Afryki.
Odmiany
Istnieje bardzo wiele odmian mango różniących się wielkością, kształtem, kolorem skórki, stopniem włóknistości miąższu i aromatem. W Indiach spotyka się odmiany takie jak Langra, Dusshera (Dasheri), Chausa, Tota, Safadi oraz cenione Alphonso. Mango Alphonso jest szczególnie znane i poszukiwane w zachodnich częściach Indii ze względu na intensywny aromat i słodki, kremowy miąższ. Niektóre odmiany są praktycznie bezwłókniste (dobre do deserów), inne mają wyraźne włókna (często używane do obróbki przemysłowej).
Uprawa
Mango najlepiej rośnie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym; jest wrażliwe na przymrozki i stojącą wodę. Preferuje gleby dobrze przepuszczalne, o odczynie lekko kwaśnym do obojętnego. Najczęściej rozmnażane jest przez szczepienie lub okulizację, co pozwala zachować cechy odmianowe. W sadach dba się o odpowiednie nawożenie (azot, fosfor, potas i mikroelementy), podlewanie w okresach suszy, cięcia formujące i sanitarnie oraz ochronę przed szkodnikami i chorobami.
Szkodniki i choroby
Do istotnych zagrożeń należą: miodówka i mszyce, przędziorek, skoczogonki, szczypawki (mango hoppers), muszki owocowe, a także choroby grzybowe jak antraknoza i mączniak. Zapobieganie obejmuje zabiegi agrotechniczne, stosowanie odpowiednich fungicydów i insektycydów oraz techniki higieniczne (usuwanie porażonych owoców i gałęzi).
Zbiór i przechowywanie
Owoc zbiera się, gdy osiągnie odpowiednią wielkość i zaczyna rozwijać charakterystyczny zapach; termin zależy od odmiany i strefy klimatycznej. Mango jest owocem klimakterycznym — dojrzewa po zerwaniu. Do przechowywania surowe, niedojrzałe owoce można trzymać w temperaturze pokojowej w celu dalszego dojrzewania; do krótkotrwałego przechowywania dojrzałe owoce najlepiej chłodzić (ok. 10–13°C) przy wysokiej wilgotności, aby spowolnić psucie.
Zastosowanie kulinarne
Mango ma wszechstronne zastosowanie w kuchni:
- surowe, jako deser lub przekąska,
- koktajle, soki i smoothie,
- desery: lody, musy, sorbety, puddingi, tradycyjne lassi,
- konfitury, suszone mango, koncentraty,
- zielone mango używane do chutneyów, pikli (achar) i sałatek.
Wartości odżywcze i zdrowie
Mango jest źródłem witaminy C, prowitamin A (beta-karotenów), witamin z grupy B, błonnika oraz przeciwutleniaczy. Porcja owocu wspiera odporność, zdrowie skóry i wzroku oraz trawienie (enzymy trawienne i błonnik). 100 g miąższu mango dostarcza około 60 kcal (wartość może się różnić w zależności od odmiany i stopnia dojrzałości).
Regionalne uwagi
Pakistan i Indie mają wspólny, bardzo ważny rynek eksportowy mango — w tych krajach mango bywa także uważane za narodowy owoc. Występuje tam ogromna różnorodność odmian, a kultura spożycia i przetwórstwa mango ma długą tradycję. Warto też zauważyć, że owoce mango są rodzimie uprawiane w południowej części Nigerii, m.in. w stanie Akwa Ibom — lokalni mieszkańcy (Ibibios) opisują niektóre owoce jako mango Grade 1 ze względu na ich smak i jakość.
Ciekawostki
- Mango bywa nazywane „królem owoców” ze względu na popularność i walory smakowe.
- W starożytnych Indiach drzewa mango miały znaczenie religijne i symboliczne; liście mango wykorzystywano w obrzędach i dekoracjach ślubnych.
Drzewa mango
Drzewo to znane jest głównie z owoców, a nie z drewna. Jednak po zakończeniu okresu owocowania drzewa mango mogą być przerabiane na tarcicę. Drewno jest podatne na uszkodzenia przez grzyby i owady. Drewno jest używane do produkcji instrumentów muzycznych takich jak Ukelele, sklejki i tanich mebli. Drewno to jest również znane z produkcji substancjifenolowych, które mogą powodować zapalenie skóry. Było to drzewo państwowe stanu Junagadh.
Drzewo mango
Przeszukaj encyklopedię