LGBT w Wielkiej Brytanii: prawa, małżeństwa i historia zmian

Historia dekriminalizacji i podstawowe kamienie milowe

Seks między dwoma mężczyznami był nielegalny w Wielkiej Brytanii aż do drugiej połowy XX wieku. Najważniejsze etapy zmian prawnych to:

• 1967 – częściowa dekriminalizacja aktów homoseksualnych w Anglii i Walii (Sexual Offences Act 1967): legalne w prywatności dla mężczyzn powyżej określonego wieku.
• 1981 – dekriminalizacja w Szkocji.
• 1982 – dekriminalizacja w Irlandii Północnej po orzeczeniu Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa Dudgeon v. UK).

Wiek zgody

Po 1967 r. wiek przyzwolenia dla aktów między mężczyznami był wyższy niż dla par heteroseksualnych. W kolejnych dekadach nastąpiło stopniowe obniżenie i ostateczne zrównanie wieku przyzwolenia:

• 1967 – wiek ustawowy dla aktów homoseksualnych ustalono na 21 lat;
• 1994 – wiek ten obniżono do 18 lat;
• na początku XXI wieku – wiek przyzwolenia został zrównany z wiekiem dla relacji heteroseksualnych (dalsze szczegóły legislacyjne dotyczyły poszczególnych jurysdykcji UK).

Małżeństwa, związki partnerskie i prawa pokrewne

W 2005 r. wprowadzono możliwość zawierania cywilnych związków partnerskich (civil partnerships), które przyznawały parom tej samej płci prawa zbliżone do małżeństwa w zakresie m.in. dziedziczenia, podatków, emerytur i świadczeń. Po pewnym czasie związki te mogły być przekształcane na małżeństwa.

Prawo do zawierania małżeństw dla par tej samej płci zostało przyznane w Anglii i Walii przez ustawę z 2013 r. (wejście w życie i pierwsze śluby w 2014 r.), natomiast w Szkocji ustawa o małżeństwach osób tej samej płci została uchwalona i zaczęła obowiązywać również w 2014 r. W Irlandii Północnej kwestia ta była dłużej sporna; ostatecznie małżeństwa osób tej samej płci zostały zalegalizowane po decyzji parlamentu brytyjskiego i zaczęły być możliwe od stycznia 2020 r.

Adopcja, służba wojskowa i równość przed prawem

• Adopcja: od początku XXI wieku pary tej samej płci stopniowo uzyskały prawo do adopcji i do bycia rodzicami zastępczymi; zmiany legislacyjne i praktyka urzędów doprowadziły do pełnego dopuszczenia w większości jurysdykcji Zjednoczonego Królestwa.
• Służba wojskowa: osoby LGBT mogą służyć otwarcie w brytyjskich siłach zbrojnych – zmiany procedur i polityk wprowadzone zostały na przełomie XX i XXI wieku.
• Ochrona przed dyskryminacją: ustawy antydyskryminacyjne, w tym Equality Act 2010, chronią przed dyskryminacją ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową w miejscach pracy, usługach publicznych, mieszkaniu i innych obszarach życia publicznego.

Uznanie tożsamości płciowej

Osoby transpłciowe mogą uzyskać prawne uznanie zmiany płci. Najważniejsza dotychczas ustawa to Gender Recognition Act 2004, która umożliwia otrzymanie certyfikatu uznającego nową płeć, jednak procedura bywała krytykowana jako biurokratyczna i wymagająca medycznego potwierdzenia. W ostatnich latach toczyła się publiczna i parlamentarna debata nad modernizacją tych przepisów.

Obecne wyzwania i debata publiczna

Mimo znacznych postępów prawnych i rosnącej akceptacji społecznej, osoby LGBT w Wielkiej Brytanii wciąż napotykają wyzwania:

• przestępstwa z nienawiści i uprzedzenia motywowane homofobią lub transfobią;
• różnice w stosowaniu prawa i dostępu do usług w poszczególnych częściach Zjednoczonego Królestwa (np. opóźniona legislacja w Irlandii Północnej w zakresie małżeństw tej samej płci);
• kontrowersje wokół polityki dotyczącej praw osób transpłciowych, edukacji seksualnej i ochrony dzieci (publiczne debaty, propozycje zmian prawnych i towarzyszące im napięcia społeczne).

Podsumowanie

W Wielkiej Brytanii nastąpił wyraźny postęp w prawach osób LGBT — od dekriminalizacji aktów homoseksualnych po pełne uznanie małżeństw jednopłciowych w większości jurysdykcji, ochronę przed dyskryminacją i dostęp do instytucji rodzinnych. Jednocześnie trwają debaty i prace legislacyjne nad dalszym usprawnieniem ochrony praw osób transpłciowych oraz nad zwalczaniem przemocy i uprzedzeń wobec społeczności LGBT.