Irlandzka Partia Parlamentarna była nacjonalistyczną partią polityczną w Irlandii, której głównym celem było uzyskanie szerokiej autonomii dla wyspy. Jej początki sięgają lat 70. XIX wieku: Isaac Butt założył w 1870 r. stowarzyszenie na rzecz rządu krajowego (Home Government Association), a następnie Home Rule League (Liga Home Rule) w 1873–1874. Organizacja ta ewoluowała w kierunku dobrze zorganizowanej i zdyscyplinowanej partii parlamentarnej, którą w praktyce przemienił i unowocześnił pod koniec XIX wieku Charles Stewart Parnell.
Partia domagała się tzw. Home Rule — czyli ustanowienia własnego parlamentu irlandzkiego odpowiedzialnego za sprawy wewnętrzne (edukacja, rolnictwo, prawo karne itp.), przy pozostaniu Irlandii w ramach Korony brytyjskiej i unii z Wielką Brytanią w sprawach zagranicznych i obronnych. Celem nie było oderwanie wyspy od brytyjskiej monarchii ani zamiana Irlandii w kolonii, lecz uzyskanie samorządności w ramach Zjednoczonego Królestwa.
Partia osiągnęła znaczący wpływ w parlamencie brytyjskim dzięki zorganizowanej taktyce, konsekwentnemu blokowi głosów i umiejętnemu wykorzystywaniu pozycji „równowagi sił” wobec partii głównych (szczególnie wobec liberałów). W 1880–1886 Parnell zbudował silną frakcję posłów i stał się najważniejszym przywódcą ruchu za Home Rule. Jego kariera została jednak przerwana w 1890 r. skandalem obyczajowym (sprawa rozwodowa związana z Kapitanem O’Sheą), co doprowadziło do rozłamu na frakcje parnelistów i antyparnelistów. Ruch zjednoczył się ponownie dopiero po 1900 r., pod wodzą Johna Redmonda.
Walka o Home Rule znalazła odzwierciedlenie w kilku projektach ustaw przedstawianych w parlamencie brytyjskim. W 1886 r. partia pomogła przekonać brytyjskiego premiera Williama Gladstone'a do złożenia pierwszego projektu ustawy o Home Rule (First Home Rule Bill). Projekt ten został odrzucony przez Izbę Gmin i Izbę Lordów. Druga ustawa zaproponowana w 1893 r. przeszła przez Izbę Gmin, lecz została odrzucona przez Izbę Lordów.
Trzeci projekt, przyjęty przez parlament w 1914 r. (często nazywany Third Home Rule Bill lub Government of Ireland Act 1914), uzyskał aprobatę, ale jego wprowadzenie w życie zostało zawieszone z powodu wybuchu I wojny światowej — ustawę odłożono na czas wojny (na mocy tzw. Suspensory Act). W okresie tym nasiliły się napięcia polityczne i militarne w Irlandii, co doprowadziło do radykalizacji części ruchu narodowego.
W 1920 r. brytyjski rząd uchwalił Government of Ireland Act 1920, który przewidywał podział wyspy na dwa samorządne regiony: Northern Ireland (sześć hrabstw Ulsteru) i Southern Ireland. Projekt ten nie rozwiązał konfliktu: równoległa wojna o niepodległość (Irlandzka wojna o niepodległość 1919–1921) i polityczne porozumienia doprowadziły do podpisania w 1921 r. traktatu angielsko‑irlandzkiego (Anglo‑Irish Treaty). W wyniku traktatu powstało w 1922 r. Irlandzkie Wolne Państwo (Irish Free State), obejmujące 26 hrabstw — większość wyspy — natomiast sześć hrabstw Ulsteru pozostało częścią Zjednoczonego Królestwa jako Northern Ireland.
Po I wojnie światowej i po Powstaniu wielkanocnym 1916 r. i późniejszych wydarzeniach politycznych popularność Irlandzkiej Partii Parlamentarnej spadła. W wyborach powszechnych w 1918 r. większość irlandzkich mandatów zdobyła partia Sinn Féin, która odrzuciła udział w parlamencie w Londynie i ogłosiła niezależny parlament Dáil Éireann. W efekcie IPP utraciła dominującą pozycję w ruchu narodowym, a jej rola jako głównej siły parlamentarnej w walce o autonomię zakończyła się.
Dziedzictwo Irlandzkiej Partii Parlamentarnej jest złożone: partia wprowadziła ideę i termin Home Rule do polityki parlamentarnej, zbudowała model zdyscyplinowanej reprezentacji parlamentarnych i przez dekady wywierała realny wpływ na politykę brytyjską. Jej sukcesy i porażki odegrały kluczową rolę w procesie prowadzącym do podziału wyspy i powstania nowego, częściowo niezależnego państwa irlandzkiego.