Irlandzka Partia Parlamentarna: historia, Home Rule i Charles Stewart Parnell
Historia Irlandzkiej Partii Parlamentarnej: walka o Home Rule, rola Charlesa Stewarta Parnella, kluczowe wydarzenia i wpływ na niepodległość Irlandii.
Irlandzka Partia Parlamentarna była nacjonalistyczną partią polityczną w Irlandii, której głównym celem było uzyskanie szerokiej autonomii dla wyspy. Jej początki sięgają lat 70. XIX wieku: Isaac Butt założył w 1870 r. stowarzyszenie na rzecz rządu krajowego (Home Government Association), a następnie Home Rule League (Liga Home Rule) w 1873–1874. Organizacja ta ewoluowała w kierunku dobrze zorganizowanej i zdyscyplinowanej partii parlamentarnej, którą w praktyce przemienił i unowocześnił pod koniec XIX wieku Charles Stewart Parnell.
Partia domagała się tzw. Home Rule — czyli ustanowienia własnego parlamentu irlandzkiego odpowiedzialnego za sprawy wewnętrzne (edukacja, rolnictwo, prawo karne itp.), przy pozostaniu Irlandii w ramach Korony brytyjskiej i unii z Wielką Brytanią w sprawach zagranicznych i obronnych. Celem nie było oderwanie wyspy od brytyjskiej monarchii ani zamiana Irlandii w kolonii, lecz uzyskanie samorządności w ramach Zjednoczonego Królestwa.
Partia osiągnęła znaczący wpływ w parlamencie brytyjskim dzięki zorganizowanej taktyce, konsekwentnemu blokowi głosów i umiejętnemu wykorzystywaniu pozycji „równowagi sił” wobec partii głównych (szczególnie wobec liberałów). W 1880–1886 Parnell zbudował silną frakcję posłów i stał się najważniejszym przywódcą ruchu za Home Rule. Jego kariera została jednak przerwana w 1890 r. skandalem obyczajowym (sprawa rozwodowa związana z Kapitanem O’Sheą), co doprowadziło do rozłamu na frakcje parnelistów i antyparnelistów. Ruch zjednoczył się ponownie dopiero po 1900 r., pod wodzą Johna Redmonda.
Walka o Home Rule znalazła odzwierciedlenie w kilku projektach ustaw przedstawianych w parlamencie brytyjskim. W 1886 r. partia pomogła przekonać brytyjskiego premiera Williama Gladstone'a do złożenia pierwszego projektu ustawy o Home Rule (First Home Rule Bill). Projekt ten został odrzucony przez Izbę Gmin i Izbę Lordów. Druga ustawa zaproponowana w 1893 r. przeszła przez Izbę Gmin, lecz została odrzucona przez Izbę Lordów.
Trzeci projekt, przyjęty przez parlament w 1914 r. (często nazywany Third Home Rule Bill lub Government of Ireland Act 1914), uzyskał aprobatę, ale jego wprowadzenie w życie zostało zawieszone z powodu wybuchu I wojny światowej — ustawę odłożono na czas wojny (na mocy tzw. Suspensory Act). W okresie tym nasiliły się napięcia polityczne i militarne w Irlandii, co doprowadziło do radykalizacji części ruchu narodowego.
W 1920 r. brytyjski rząd uchwalił Government of Ireland Act 1920, który przewidywał podział wyspy na dwa samorządne regiony: Northern Ireland (sześć hrabstw Ulsteru) i Southern Ireland. Projekt ten nie rozwiązał konfliktu: równoległa wojna o niepodległość (Irlandzka wojna o niepodległość 1919–1921) i polityczne porozumienia doprowadziły do podpisania w 1921 r. traktatu angielsko‑irlandzkiego (Anglo‑Irish Treaty). W wyniku traktatu powstało w 1922 r. Irlandzkie Wolne Państwo (Irish Free State), obejmujące 26 hrabstw — większość wyspy — natomiast sześć hrabstw Ulsteru pozostało częścią Zjednoczonego Królestwa jako Northern Ireland.
Po I wojnie światowej i po Powstaniu wielkanocnym 1916 r. i późniejszych wydarzeniach politycznych popularność Irlandzkiej Partii Parlamentarnej spadła. W wyborach powszechnych w 1918 r. większość irlandzkich mandatów zdobyła partia Sinn Féin, która odrzuciła udział w parlamencie w Londynie i ogłosiła niezależny parlament Dáil Éireann. W efekcie IPP utraciła dominującą pozycję w ruchu narodowym, a jej rola jako głównej siły parlamentarnej w walce o autonomię zakończyła się.
Dziedzictwo Irlandzkiej Partii Parlamentarnej jest złożone: partia wprowadziła ideę i termin Home Rule do polityki parlamentarnej, zbudowała model zdyscyplinowanej reprezentacji parlamentarnych i przez dekady wywierała realny wpływ na politykę brytyjską. Jej sukcesy i porażki odegrały kluczową rolę w procesie prowadzącym do podziału wyspy i powstania nowego, częściowo niezależnego państwa irlandzkiego.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym była Irlandzka Partia Parlamentarna?
O: Irlandzka Partia Parlamentarna była nacjonalistyczną partią polityczną w Irlandii, która chciała, aby Irlandia mogła rządzić się sama, zamiast być rządzona przez Wielką Brytanię.
P: Kto stworzył Irlandzką Partię Parlamentarną?
O: Irlandzka Partia Parlamentarna została utworzona w XIX wieku przez Isaaca Butta.
P: Kto był najsłynniejszym przywódcą Irlandzkiej Partii Parlamentarnej?
O: Najbardziej znanym przywódcą Irlandzkiej Partii Parlamentarnej był Charles Stewart Parnell.
P: Co zawierała ustawa o autonomii ogłoszona przez brytyjskiego premiera Williama Gladstone'a?
O: Ustawa Home Rule ogłoszona przez brytyjskiego premiera Williama Gladstone'a sprawiłaby, że Irlandia opuściłaby Wielką Brytanię. Irlandia stałaby się brytyjską kolonią, która mogłaby rządzić się samodzielnie. Irlandia miałaby własny parlament, zamiast przedstawicieli w brytyjskim parlamencie.
P: Czy pierwotna ustawa o Home Rule została przyjęta?
O: Nie, pierwotna ustawa o Home Rule nie została przyjęta.
P: Czy którykolwiek z pozostałych projektów ustawy o rządach wewnętrznych został przyjęty?
O: Nie, żaden z pozostałych projektów ustawy o Home Rule nie został przyjęty.
P: Co wydarzyło się zamiast nieudanych projektów ustaw dotyczących zasad wewnętrznych?
O: Zamiast nieudanych projektów ustaw o rządach wewnętrznych, na większości wyspy utworzono niezależne Wolne Państwo Irlandzkie, a w sześciu hrabstwach Ulsteru, które pozostały w Zjednoczonym Królestwie, utworzono rządzoną przez siebie Irlandię Północną.
Przeszukaj encyklopedię