Chrysophyceae (potocznie złote algi lub złotobrązowe algi) to grupa jednokomórkowych i koloniotwórczych organizmów pierwotnie klasyfikowanych w obrębie protistów, występujących głównie w wodach słodkich, ale spotykanych także w wodach słonych i brakkicznych. Są to organizmy zaliczane do szeroko rozumianych alg, o zróżnicowanych formach życia i sposobach odżywiania.

Definicja i nazewnictwo

W języku potocznym termin „glon złocisty” bywa używany szeroko i czasem odnosi się także do innych grup organizmów. Przykładem jest Prymnesium parvum, często nazywany „glonem złocistym”, który potrafi powodować masowe śnięcia ryb ("fish kills"). Warto jednak pamiętać, że nie wszystkie organizmy określane potocznie jako „złote algi” należą do klasy Chrysophyceae — nazewnictwo bywa nieprecyzyjne.

Budowa i cechy morfologiczne

  • Większość chryzofitów to komórki z dwoma heterokontowymi wyspecjalizowanymi flagellami: jedną z włoskami (tzw. „pierzastą” lub tinsel), która zwykle jest aktywna i wskazuje kierunek ruchu, oraz jedną gładką („whiplash”), często ustawioną w przeciwnym kierunku.
  • Komórki mogą być nagie, pokryte łuskami krzemionkowymi lub osadzone w ochronnych osłonkach (lorica). Niektóre rodzaje tworzą łańcuchy lub kolonie.
  • Istnieją formy ameboidalni (poruszające się jak ameby) oraz formy bezogonowe, które tracą flagelle w określonych stadiach życia.

Barwy, pigmenty i magazynowanie substancji

Złotą barwę nadają im pigmenty: chlorofil a i c oraz karotenoidy (głównie fucoxantyna), które maskują zieloną barwę chlorofilu. Produktem magazynowym jest najczęściej chryzolaminarina (polisacharyd), a nie skrobia jak u roślin wyższych.

Rozmnażanie i cysty krzemionkowe

  • Rozmnażanie odbywa się przez podział komórki, a także przez formowanie cyst i przetrwalników.
  • Ważną cechą diagnostyczną wielu gatunków jest obecność wewnętrznych, krzemionkowej cyst (tzw. stomatocysty, statospory), których kształt i ornamentacja są używane do identyfikacji taksonomicznej oraz w badań paleoekologicznych osadów jezior.

Biologia i tryb życia

Wiele chryzofitów jest fotosyntetycznych, ale w obrębie grupy występują także formy mieszane (mixotroficzne), pobierające pokarm poprzez fagocytozę bakterii lub rozkładające materię organiczną. Dzięki tej elastyczności ekologicznej potrafią kolonizować różne nisze środowiskowe.

Ekologia i znaczenie

  • Chrysophyceae odgrywają istotną rolę w planktonie słodkowodnym — są źródłem pokarmu dla zooplanktonu i wpływają na przepływ energii i materii w łańcuchach troficznych.
  • Niektóre gatunki tworzą zakwity i mogą wpływać na jakość wody; jak wspomniano, pewne „złote” organizmy (np. Prymnesium parvum) produkują toksyny powodujące śnięcia ryb.
  • Silicjowane cysty chryzofitów są użyteczne w analizach osadów jako wskaźniki zmian środowiskowych i klimatycznych w przeszłości.

Systematyka i uwagi taksonomiczne

Taksonomia chryzofitów była i nadal jest przedmiotem intensywnych badań. Tradycyjne podziały oparte na morfologii mieszały się z wynikami badań molekularnych, co doprowadziło do przedefiniowania wielu grup i przenoszenia gatunków między klasami (np. Synurophyceae, Chrysophyceae sensu stricto i inne pokrewne linie w obrębie heterokontów/ochrophyta). Z tego powodu opisywanie ich pochodzenia ewolucyjnego bywa skomplikowane — istnieją teorie dotyczące wtórnego pochodzenia plastydów i niezależnych adaptacji do fotosyntezy w różnych liniach pokrewnych, lecz szczegóły ewolucji różnią się w zależności od badań.

Podsumowując, Chrysophyceae to zróżnicowana grupa „złotych” organizmów o ważnej roli ekologicznej, interesujących cechach budowy (m.in. heterokontowe flagelle i krzemionkowe cysty) oraz skomplikowanej, wciąż doprecyzowywanej systematyce.