Kartaczownica Gatlinga, częściej nazywana karabinem Gatlinga, to wielolufowa broń palna skonstruowana tak, by wystrzeliwać pociski poprzez wiele luf, które są wprawiane w ruch obrotowy. Wynalazca Richard J. Gatling opatentował swój projekt w 1862 roku (patent z 1862 roku), a konstrukt cecha tej konstrukcji polegała na wymuszonym mechanicznie cyklu pracy — napędzanym korbą systemie odprowadzania łusek i podawania amunicji.

Budowa i zasada działania

Podstawową ideą kartaczownicy jest użycie kilkunastu luf umieszczonych wokół osi, które po obróceniu kolejno osiągają pozycję wystrzału. Taka budowa pozwala na krótki czas między kolejnymi strzałami z poszczególnych luf, a jednocześnie zmniejsza przegrzewanie pojedynczej lufy. Charakterystyczne cechy:

  • rotacyjny zespół luf i mechaniczny napęd korbką lub później silnikiem;
  • system zasilania — w pierwszych modelach naboje podawano ręcznie lub z magazynka bębnowego, później stosowano taśmy i kartridże;
  • relatywnie wysoka szybkostrzelność przy zachowanej prostej konstrukcji mechanicznej;
  • brak pełnej automatyki w pierwotnej wersji — strzelanie wymagało kręcenia korbą, stąd historycznie nie była klasyfikowana jako typowa broń automatyczna w sensie samoczynnego podawania i wystrzeliwania przy przytrzymanym spustem.

Historia i użycie

Po raz pierwszy karabin Gatlinga został wprowadzony do konfliktu przez stronę północną podczas wojny secesyjnej. Sprzęt był używany przez armia Unii, choć z powodu masy, kosztów i skomplikowanego logistyki nie stał się na szeroką skalę standardową bronią pola walki. W drugiej połowie XIX stulecia (druga połowa XIX wieku) oraz w konfliktach kolonialnych urządzenia tej klasy pojawiały się w wielu miejscach świata, m.in. w konfliktach takich jak wojna angielsko-zuluska, wojna burska czy wojna hiszpańsko-amerykańska. Z czasem, pod koniec XIX i na początku XX wieku, tradycyjne ręcznie napędzane gatlingi zastąpiły lżejsze karabiny maszynowe i automatyczne systemy ogniowe (początek XX wieku).

Przykłady zastosowań i znaczenie

Kartaczownica Gatlinga znalazła zastosowanie tam, gdzie potrzebny był duży ogień: obrona okrętów, stanowiska forteczne, sekcje piechoty osłaniające strategiczne pozycje. Mimo wad — wagi, kosztu i skomplikowanej obsługi — jej wpływ na rozwój broni było znaczący, przyczyniając się do poszukiwania rozwiązań zwiększających szybkostrzelność i niezawodność.

Współczesne odmiany i rozróżnienia

W XX wieku idea obrotowych zestawów luf została rozwinięta w postaci napędzanych elektrycznie działek zespołowych, znanych jako „Gatling-type” lub rotacyjne działka; przykładem są współczesne systemy lotnicze i artyleryjskie. Popularna cywilna/wojskowa ewolucja to Minigun (np. model M134), napędzana elektrycznie wielolufowa konstrukcja o bardzo dużej szybkostrzelności. Różnica zasadnicza między oryginalnym Gatlingiem a późniejszymi karabinami maszynowymi polega na źródle napędu: pierwotny były ręcznie napędzany, podczas gdy współczesne odmiany są zautomatyzowane i zasilane silnikiem.

Ważne uwagi i ciekawostki

  • Terminologia: w polszczyźnie częściej używa się określenia „karabin Gatlinga”, choć „kartaczownica” bywa stosowana historycznie lub potocznie.
  • Przełom technologiczny: konstrukcja Gatlinga zapoczątkowała erę szybkostrzelnych broni, choć sama technologia została później zastąpiona przez automatyczne systemy.
  • Współczesne systemy rotacyjne są napędzane silnikami elektrycznymi i stosowane tam, gdzie wymagane jest bardzo duże stężenie ognia w krótkim czasie.

Jeśli chcesz zapoznać się z ilustracjami, rekonstrukcjami historycznymi lub szczegółowymi opisami modeli i ich zastosowań, warto przeglądać źródła specjalistyczne i muzea broni (więcej o konstrukcji, zasada obracania luf, udział w konfliktach, użycie w wojnie secesyjnej, rozwój w XIX w., zastosowania kolonialne, konflikty końca XIX w., wojna burska, zmiany w XX w., Minigun i odmiany, różnice terminologiczne, szczegóły patentu).