Migrena brzuszna (AM, ang. abdominal migraine) jest rodzajem migreny, który powoduje silny ból w okolicy brzucha. Ból najczęściej lokalizuje się wokół pępka — tzw. okolicy okołopępkowej — i zwykle ma charakter napadowy.

AM występuje głównie u dzieci, najczęściej od około 7. roku życia, chociaż może pojawić się także u młodszych i starszych dzieci. U wielu chorych dolegliwości ustępują w okresie adolescencji, ale dzieci z przebytym epizodem migreny brzusznej mają zwiększone ryzyko rozwoju typowych migrenowych bólów głowy w późniejszym życiu. Sporadycznie migrena brzuszna zdarza się też u dorosłych.

Charakter napadów: migrena brzuszna występuje w postaci napadów — nagłych epizodów bólu, które powtarzają się okresowo. Ataki trwają zwykle od 1 do 72 godzin, najczęściej krócej niż 6 godzin. Migrena brzuszna pojawia się nieco częściej u dziewczynek niż u chłopców.

Objawy towarzyszące

Oprócz silnego bólu brzucha u chorego zwykle występują co najmniej dwa z poniższych objawów:

  • nudności,
  • wymioty,
  • utratę apetytu (brak chęci jedzenia),
  • ból głowy,
  • światłowstręt (nadwrażliwość na światło),
  • bladość (bladą skóra).

Diagnostyka

Rozpoznanie stawia się na podstawie obrazu klinicznego i wykluczenia innych przyczyn bólu brzucha. Kryteria rozpoznania (zgodne z klasyfikacją międzynarodową) obejmują m.in. wielokrotne epizody umiarkowanego do silnego, środkowego bólu brzucha trwającego 1–72 godzin oraz współwystępowanie objawów takich jak nudności, wymioty lub bladość. Dla rozpoznania konieczne jest także wykluczenie innych chorób mogących powodować podobne objawy.

Różnicowanie (kiedy myśleć o innych przyczynach)

Przy nagłym, bardzo silnym bólu brzucha, towarzyszącej gorączce, zespołom zaburzeń oddawania stolca, krwawieniom, utracie masy ciała, uporczywym wymiotom lub ogniskowym objawom neurologicznym konieczna jest pilna ocena lekarska i badania dodatkowe (badania krwi, badanie moczu, USG jamy brzusznej itp.). Te objawy mogą wskazywać na inne, poważniejsze schorzenia.

Przyczyny i czynniki ryzyka

Migrena brzuszna ma tendencję rodzinną — występuje częściej u dzieci, których rodzice mieli migrenowe bóle głowy — co sugeruje udział czynników genetycznych. Do czynników wyzwalających napady mogą należeć m.in. stres, brak snu, nieregularne posiłki, odwodnienie czy infekcje.

Leczenie

Leczenie dzielimy na postępowanie doraźne w czasie ataku i leczenie zapobiegawcze przy częstych lub ciężkich napadach:

  • W czasie ataku: odpoczynek w zaciemnionym, cichym pomieszczeniu, nawodnienie, łagodne leki przeciwbólowe (paracetamol, ibuprofen) i leki przeciwwymiotne w razie konieczności. U niektórych dzieci pomocne są też chłodne okłady na brzuch.
  • Leczenie profilaktyczne: rozważa się je, gdy ataki są częste, ciężkie lub zaburzają codzienne funkcjonowanie. Wybór leku zależy od wieku dziecka, współistniejących chorób i tolerancji leków. W praktyce pediatrycznej stosuje się m.in. cyproheptadynę, pizotifenę, propranolol czy trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne w odpowiednich dawkach — decyzję o leczeniu profilaktycznym i wyborze leku podejmuje lekarz specjalista.
  • Postępowanie niefarmakologiczne: regularne pory snu i posiłków, unikanie znanych wyzwalaczy (np. długotrwałe oglądanie ekranów, silny stres), techniki relaksacyjne oraz edukacja rodziny często zmniejszają częstość napadów.

Kiedy zgłosić się do lekarza

  • jeśli napady są nawracające i ograniczają codzienne życie dziecka,
  • jeśli ból jest bardzo silny, towarzyszy mu gorączka, utrata masy ciała, krew w stolcu, uporczywe wymioty lub objawy neurologiczne,
  • jeśli objawy pojawiły się nagle i są inne niż dotychczasowe epizody.

Rokowanie

U większości dzieci migrena brzuszna ustępuje w okresie dojrzewania, jednak część pacjentów rozwija klasyczne migrenowe bóle głowy. Wczesne rozpoznanie, edukacja rodziny i właściwe leczenie mogą znacząco zmniejszyć nasilenie objawów i poprawić jakość życia dziecka.

Migrena brzuszna występuje częściej u dzieci kobiet, które miały migrenowe bóle głowy. Sugeruje to, że AM może mieć przyczynę genetyczną (przyczynę, która jest przekazywana przez rodziców ich dzieciom).