Zanikanie dźwięku i obrazu (fade) — definicja, rodzaje i przykłady
Zanikanie dźwięku i obrazu (fade) — definicja, rodzaje i przykłady: praktyczny przewodnik po fade-in/out w audio, filmie i oświetleniu z przykładami kultowych utworów.
Definicja
W inżynierii audio zanikanie to stopniowe zwiększanie (fade-in) lub zmniejszanie (fade-out) poziomu sygnału audio. Termin ten jest także powszechnie używany w kinematografii i oświetleniu teatralnym w podobnym sensie (patrz: blaknięcie (filmowanie)), gdzie oznacza stopniową zmianę jasności obrazu lub natężenia światła.
Rodzaje zanikania
- Fade-in – stopniowe zwiększanie poziomu sygnału od ciszy do pełnej głośności (używane np. na początku utworu lub sceny).
- Fade-out – stopniowe zmniejszanie poziomu sygnału do ciszy (typowe zakończenie nagrania lub sceny bez wyraźnego finalnego akordu).
- Crossfade – nakładanie dwóch sygnałów (jeden zanika, drugi pojawia się) w celu płynnego przejścia między nimi (często stosowane w miksowaniu i DJingu).
- Dip/ducking – krótkotrwałe obniżenie poziomu jednego sygnału, aby ustąpić miejsca innemu (np. obniżenie muzyki przy mowie prowadzącego).
- Fade obrazu – w filmie/telewizji: fade to black/white (obraz stopniowo przechodzi w czerń lub biel) albo dissolve (przenikanie obrazów).
- Fading w systemach wielokanałowych – regulacja balansu pomiędzy kanałami (np. przedni/tylny), często nazywana również blaknięciem w kontekście nagłośnienia.
Przykłady w muzyce
Nagrany utwór może być stopniowo redukowany do ciszy na końcu (fade-out), lub może stopniowo wzrastać od ciszy na początku (fade-in). Na przykład piosenki "Bitter Sweet Symphony" The Verve i "Turn to Stone" Electric Light Orchestra zanikają od początku, podczas gdy piosenki "Born to Be Wild" Steppenwolfa, "Boogie Oogie Oogie" A Taste of Honey i "Hey Jude" The Beatles zanikają. Jednak "Born to be Wild" i "Boogie Oogie Oogie" zanikają w ciągu kilku sekund, podczas gdy "Hey Jude" trwa ponad 2 minuty, by całkowicie zniknąć. "Goodbye Stranger" Supertrampa trwa około minuty, by zaniknąć. Fading-out może służyć jako rozwiązanie nagraniowe dla utworów, które nie zawierają oczywistego zakończenia.
Choć stosunkowo rzadkie, piosenki mogą zanikać, a następnie pojawiać się ponownie (zanik i powrót). Przykładem mogą być "Helter Skelter" The Beatles, "Suspicious Minds" Elvisa Presleya, "Thank You" Led Zeppelin czy "Undercover of the Night" The Rolling Stones.
Krzywe zanikania i parametry
Zanikanie można realizować na wiele sposobów, a różnice mają wpływ na odbiór:
- Linearny – zmiana poziomu w równym tempie; łatwy do zrozumienia, ale niekoniecznie naturalnie brzmiący dla ucha.
- Logarytmiczny/wykładniczy – lepiej odpowiada percepcji głośności przez ucho ludzkie; częściej stosowany w miksowaniu.
- Equal-power – używany przy crossfade’ach aby uniknąć spadku lub skoku mocy przy przejściu między sygnałami (stosuje się funkcje kosinusowe lub inne kształty krzywej).
Długość zanikania może być bardzo krótka (milisekundy, do uniknięcia „klików”), średnia (sekundy, typowe w piosenkach) lub bardzo długa (dziesiątki sekund–minuty, używane jako efekt artystyczny). Przy projektowaniu fade’ów warto uwzględnić poziomy w dB oraz charakter instrumentów (np. przydźwięki perkusji vs. padów syntezatorowych).
Zastosowania praktyczne
- Miksowanie i mastering – płynne przejścia, wygładzanie końcówek, usuwanie niechcianych szumów.
- DJing – crossfade do miksowania utworów bez przerwy rytmicznej.
- Transmisje i podcasty – ducking wokalu nad muzyką, płynne wejścia i wyjścia jingli.
- Teatr i koncerty na żywo – sterowanie natężeniem dźwięku i świateł w czasie rzeczywistym.
- Film i wideo – dopasowanie audio do fade’ów wizualnych (fade to black, dissolve), tworzenie nastroju i rytmu narracji.
Uwagi techniczne i praktyczne wskazówki
- Aby uniknąć trzasków, stosuj krótkie przycięcia z odpowiednim wygładzeniem (np. fade o kilku–kilkunastu ms) zamiast nagłego odcięcia.
- Przy tworzeniu fade’ów słuchaj w kontekście całego miksu — subtelne zmiany mogą brzmieć inaczej po zsumowaniu ścieżek.
- W systemach stereofonicznych i wielokanałowych pamiętaj o zachowaniu odpowiedniej fazy i balansu kanałów podczas fade’ów.
- Eksperymentuj z różnymi krzywymi — to, co działa dla jednego materiału, niekoniecznie zadziała dla innego.
Podsumowując, zanikanie (fade) to uniwersalne narzędzie w pracy z dźwiękiem, obrazem i światłem — stosowane zarówno w codziennej inżynierii dźwięku, jak i w produkcjach artystycznych w celu uzyskania płynnych, naturalnych przejść oraz właściwego wykończenia utworów i scen.
Miksery audio w pubie Bull & Gate w Kentish Town w północnym Londynie.
Pochodzenie i wczesne przykłady
"Neptun", część suity orkiestrowej "The Planets" Gustava Holsta, był wczesnym utworem muzycznym, którego zakończenie miało charakter fade-out. Holst zastrzegł, że chóry kobiece "mają być umieszczone w sąsiednim pokoju, którego drzwi mają pozostać otwarte aż do ostatniego taktu utworu, gdy ma on być powoli i cicho zamykany", a ostatni takt (przeznaczony tylko dla chórów) ma być "powtarzany aż do utraty dźwięku w oddali". Choć efekt ten jest dziś powszechny, to jednak urzekł publiczność w epoce przed powszechnym nagraniem dźwięku - po pierwszym przebiciu w 1918 roku, córka Holsta, Imogen (oprócz oglądania rydwanów tańczących w ołtarzach podczas "Jowisza") zauważyła, że zakończenie było "niezapomniane, z ukrytym chórem głosów kobiecych narastającym słabo i słabnącym... aż wyobraźnia nie znała różnicy między dźwiękiem a ciszą".
Technika zakończenia nagrania mówionego lub muzycznego poprzez zanikanie dźwięku sięga najwcześniejszych dni nagrania. W dobie mechanicznego (przedelektrycznego) nagrywania można to było osiągnąć jedynie poprzez odsunięcie źródła dźwięku od klaksonu nagraniowego lub stopniowe zmniejszanie głośności, przy której wykonawcy śpiewali, grali lub mówili. Wraz z pojawieniem się nagrań elektrycznych, płynne i kontrolowane efekty zaniku można było łatwo osiągnąć poprzez proste zmniejszenie głośności wejściowej z mikrofonów za pomocą suwaka na pulpicie miksera.
Żadne pojedyncze nagranie nie może być wiarygodnie zidentyfikowane jako "pierwsze", które wykorzystuje tę technikę. W 2003 roku, na (obecnie nieistniejącej) stronie internetowej Stupid Question, John Ruch wymienił następujące nagrania jako możliwych pretendentów:
Okładkowa wersja "Rakiety 88" (1951) Billa Haley'a zanika, wskazując na odjeżdżający samochód tytularny. Twierdzi się, że "Eight Days a Week" The Beatles (nagrany w 1964 r.) był pierwszym utworem, w którym zastosowano efekt wsteczny - Fade-in. (Zanika również).
Najwcześniejszym takim nagraniem, które każdy mógłby dla mnie nazwać, jest płyta z 1894 roku o prędkości 78 rpm, nazywana "The Spirit of '76", narracyjna winieta muzyczna z wojenną piątką i bębnem, która robi się głośniejsza, gdy "zbliża się" do słuchacza i cichsza, gdy "oddala się". ....
Jako bufon filmowy, mam przeczucie, że filmy miały tu wpływ. Fade-ins i fade-out to urządzenia filmowe, które rozpoczynają i kończą sceny - język filmowy, który rozwinął się w tym samym czasie co te wczesne nagrania. Sam termin "fade-out" jest pochodzenia filmowego, pojawia się w druku około 1918 roku. Popularnym tematem wczesnych filmów był również jazz, ulubiony język wczesnych nagrań.
Fader
Fader to dowolne urządzenie służące do zaniku, zwłaszcza gdy jest to pokrętło lub przycisk przesuwający się po torze lub szczelinie. Pokrętło, które się obraca, zazwyczaj nie jest uważane za spustoszenie, chociaż jest elektrycznie i funkcjonalnie równoważne. Zacieracz może być analogowy, bezpośrednio sterujący rezystancją lub impedancją w stosunku do źródła (np. potencjometr); lub cyfrowy, sterujący numerycznie cyfrowym procesorem sygnału (DSP). Sygnały cyfrowe nazywane są również sygnałami wirtualnymi, ponieważ można je oglądać na ekranie cyfrowej stacji roboczej audio. Nowoczesne miksery cyfrowe wysokiej klasy często posiadają siłowniki piezoelektryczne przymocowane do suwaków w taki sposób, że mogą być one wielofunkcyjne i przeskakują do właściwej pozycji dla wybranej funkcji i/lub zapisanego ustawienia.
Crossfading
Crossfader na mikserze dj'skim funkcjonuje zasadniczo jak dwa połączone obok siebie, ale w przeciwnych kierunkach. Pozwala to DJ'owi zanikać jedno źródło, a jednocześnie zanikać inne w tym samym czasie. Jest to niezwykle użyteczne przy porównywaniu dwóch płyt fonograficznych lub płyt kompaktowych.
Technika crossfadingu jest również stosowana w inżynierii audio jako technika miksowania, szczególnie w przypadku solówek instrumentalnych. Inżynier miksowania często nagrywa dwa lub więcej ujęć partii wokalnej lub instrumentalnej i tworzy ostateczną wersję, która jest kompozycją najlepszych fragmentów tych ujęć poprzez crossfading pomiędzy poszczególnymi utworami.
W idealnym przypadku crossfader utrzymywałby stały poziom wyjściowy. Nie ma jednak standardu, jak należy to osiągnąć. Wielu producentów sprzętu DJ-skiego oferuje różne miksery do różnych celów (np. drapanie, beatmiksowanie, cut mixing, itp.). Wysokiej klasy miksery często posiadają przełączniki krzywej krzyżykowej pozwalające DJ-owi na wybór odpowiedniego typu krzyżyka. Doświadczeni DJe potrafią również krzyżować tory za pomocą channel faderów.
Istnieje wiele aplikacji, które posiadają wirtualne crossfadery. Na przykład, oprogramowanie do nagrywania płyt audio-CD.
Pre-fader, post-fader
W mieszalniku z dodatkowymi mieszankami wysyłającymi mieszanki są one skonfigurowane jako pre-fader lub post-fader.
Jeśli mix wysyłania jest skonfigurowany jako pre-fader, wówczas zmiana na feed feeder głównego kanału nie ma wpływu na mix wysyłania. Jest to użyteczne w przypadku miksów na monitorze scenicznym, gdzie zmiany poziomów kanałów Front of House mogłyby odwrócić uwagę muzyków.
Jeśli mix wysyłania jest skonfigurowany post-fader, wówczas poziom wysyłany do mixu wysyłania podąża za zmianami w głównym suwaku listwy kanałów. Jest to przydatne w przypadku pogłosu i innych efektów procesora sygnału.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest fade w inżynierii dźwięku?
O: W inżynierii dźwięku, zanik to stopniowe zwiększanie (zanikanie) lub zmniejszanie (zanikanie) poziomu sygnału audio.
P: Jak można wykorzystać fade w oświetleniu filmowym i teatralnym?
O: Zanikanie można stosować również w kinematografii filmowej lub w oświetleniu teatralnym, w podobny sposób jak w przypadku sygnałów dźwiękowych.
P: Czy są jakieś przykłady piosenek, które wygasają?
O: Tak, niektóre przykłady piosenek, które wygasają, to "Bitter Sweet Symphony" The Verve, "Turn to Stone" Electric Light Orchestra, "Born to Be Wild" Steppenwolf, "Boogie Oogie Oogie" A Taste of Honey i "Hey Jude" The Beatles.
P: Jak długo trwa całkowite wygaszenie niektórych piosenek?
O: Niektóre piosenki, takie jak "Born to be Wild" i "Boogie Oogie Oogie" mogą potrzebować tylko kilku sekund, aby całkowicie zaniknąć, podczas gdy inne, jak "Hey Jude", mogą trwać ponad 2 minuty.
P: Czy wygaszanie jest czasem stosowane jako rozwiązanie w nagraniach, gdy utwory muzyczne nie mają oczywistego zakończenia?
O: Tak, wygaszanie może być stosowane jako rozwiązanie nagraniowe w przypadku utworów muzycznych, które nie mają oczywistego zakończenia.
P: Czy są jakieś przykłady utworów, które zarówno wygasają, jak i powracają?
O: Tak, niektóre przykłady to "Helter Skelter" The Beatles, "Suspicious Minds" Elvisa Presleya, "Thank You" Led Zeppelin lub "Undercover Of The Night" The Rolling Stones.
P: Co oznacza termin "fade" używany również w wielogłośnikowych systemach audio?
O: W wielogłośnikowych systemach audio terminem "fade" określa się zrównoważenie mocy między kanałami przednimi i tylnymi.
Przeszukaj encyklopedię