Rada Europejska (zwana szczytem europejskim) jest najwyższym organem politycznym Unii Europejskiej. W jej skład wchodzą wszyscy szefowie państw i lub rządów krajów członkowskich Unii oraz przewodniczący Komisji Europejskiej. Do posiedzeń Rady Europejskiej zapraszana jest także osoba pełniąca funkcję Wysokiego Przedstawiciela Unii do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa. Od wejścia w życie Traktatu z Lizbony Rada Europejska ma stałego przewodniczącego wybieranego na okres 2,5 roku (funkcja odnawialna). Przed tym okresem jej obrady prowadził kraj sprawujący prezydencję w Radzie Unii Europejskiej, co bywało źródłem mylenia obu instytucji.

Skład

  • głowy państw lub rządów państw członkowskich;
  • Przewodniczący Rady Europejskiej (stała funkcja od Traktatu z Lizbony);
  • Przewodniczący Komisji Europejskiej (członek Rady Europejskiej);
  • Wysoki Przedstawiciel UE do spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa uczestniczy w pracach Rady Europejskiej; inne osoby (np. ministrowie) mogą być zapraszane w zależności od agendy.

Zadania i rola

Rada Europejska nie posiada formalnej władzy wykonawczej ani ustawodawczej, ale pełni kluczową funkcję polityczną: określa ogólne wytyczne i priorytety polityczne Unii. Do jej głównych zadań należą m.in.:

  • wyznaczanie kierunków rozwoju UE i określanie długoterminowej strategii;
  • przyjmowanie konkluzji (conclusions) podsumowujących priorytety i ustalenia szczytu;
  • rozstrzyganie najważniejszych kwestii politycznych i reagowanie na kryzysy;
  • udział w obsadzaniu kluczowych stanowisk instytucjonalnych UE (np. proponowanie kandydata na Przewodniczącego Komisji Europejskiej Parlamentowi Europejskiemu oraz inne nominacje w procedurach przewidzianych traktatami);
  • kształtowanie wspólnej polityki zagranicznej i polityki bezpieczeństwa oraz podejmowanie decyzji istotnych dla polityki zewnętrznej UE;
  • inicjowanie i kierowanie pracami dotyczącymi zmian traktatowych lub negocjacji o znaczeniu strategicznym (np. rozszerzenie UE).

Tryb pracy i podejmowanie decyzji

Rada Europejska zwołuje posiedzenia co najmniej dwa razy w ciągu sześciu miesięcy; zwykle odbywają się one w Brukseli. Historycznym miejscem spotkań był budynek Justus Lipsius, siedziba Rady Unii Europejskiej, natomiast od czasu reform instytucjonalnych coraz częściej korzysta się z innych pomieszczeń konferencyjnych w Brukseli. Obradom przewodniczy Przewodniczący Rady Europejskiej.

Decyzje Rady Europejskiej zapadają zazwyczaj w drodze konsensusu. W niektórych przypadkach prawo traktatowe przewiduje podejmowanie decyzji większością kwalifikowaną lub innymi procedurami, np. przy proponowaniu kandydata na Przewodniczącego Komisji Europejskiej Rada Europejska działa zgodnie z zasadami określonymi w Traktacie.

Wyniki szczytów publikowane są w formie konkluzji, które formułują polityczne wytyczne dla instytucji unijnych i państw członkowskich.

Historia i znaczenie

Rada Europejska wyrosła z nieformalnych spotkań przywódców państw i rządów w latach 70. XX wieku. Jej pozycja została uregulowana traktatowo dopiero w Maastricht (1992), a następnie wzmocniona i usankcjonowana przez Traktat z Lizbony (2009), który wprowadził stałą funkcję Przewodniczącego Rady Europejskiej. Mimo braku kompetencji ustawodawczych Rada Europejska ma decydujące znaczenie dla kształtu polityki UE — jej ustalenia wpływają na prace Komisji, Parlamentu i Rady UE.

Różnice wobec innych organów UE

  • Rada Europejska (szczyt) ustala ogólne kierunki i priorytety polityczne.
  • Rada Unii Europejskiej (Consilium) — reprezentuje rządy państw członkowskich na poziomie ministerialnym i, wraz z Parlamentem Europejskim, pełni funkcję ustawodawczą; obecnie jego siedzibą jest m.in. budynek Justus Lipsius w Brukseli (Rada Unii Europejskiej).
  • Komisja Europejska (przewodniczy jej osoba wymieniona w składzie Rady Europejskiej poprzez link przewodniczący Komisji Europejskiej) pełni funkcję inicjatora aktów prawnych i strażnika traktatów.
  • Nie należy mylić też Rady Europejskiej z Radą Europy — to odrębna organizacja międzynarodowa stojąca poza strukturami UE.

Podsumowując, Rada Europejska stanowi kluczowy forum decyzyjne dla ustalania strategicznych kierunków Unii, łącząc polityczne przywództwo państw członkowskich z instytucjonalnym udziałem Komisji Europejskiej. Chociaż formalnie nie tworzy prawa, jej konkluzje mają duży wpływ na kształt polityki i decyzji podejmowanych przez pozostałe instytucje unijne.