Elektrokardiogram (EKG) — definicja, przebieg badania i interpretacja

Elektrokardiogram (EKG) — co to jest, jak przebiega badanie i jak czytać zapis? Praktyczny przewodnik po diagnostyce rytmu serca i interpretacji wyników.

Elektrokardiogram (EKG, ang. ECG) jest zapisem aktywności elektrycznej serca w pewnym okresie czasu. Został on wynaleziony przez Willema Einthovena. Wykonuje się go za pomocą elektrod przymocowanych do zewnętrznej powierzchni skóry i rejestrowanych przez urządzenie znajdujące się poza ciałem.

Elektrokardiogram służy do monitorowania pracy serca. Każde uderzenie serca wywołane jest impulsem elektrycznym, który normalnie generowany jest w węźle zatokowym — skupisku wyspecjalizowanych komórek znajdującym się w prawym górnym przedsionku serca. EKG rejestruje te sygnały podczas ich przepływu przez jamy serca. Lekarze analizują zapis w poszukiwaniu wzorców rytmu i czynności, aby zdiagnozować choroby lub zaburzenia serca.

Do czego służy EKG?

• Ocena rytmu serca — częstość i regularność uderzeń.
• Ocena przewodzenia — wykrywanie bloków przedsionkowo‑komorowych i zaburzeń przewodzenia w odnogach pęczka Hisa.
• Wykrywanie niedokrwienia i zawału — charakterystyczne zmiany załamka ST, załamków Q i T.
• Ocena wpływu leków i urządzeń — np. efektów leków antyarytmicznych lub pracy sztucznego rozrusznika serca.
• Monitorowanie przyczyn objawów — omdlenia, zawroty głowy, kołatania, ból w klatce piersiowej.

Przygotowanie do badania

• Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Najlepiej mieć suchą skórę i wygodne ubranie.
• Jeśli pacjent ma dużo owłosienia w miejscach przylegania elektrod, może być konieczne jego przycięcie lub ogolenie.
• Przed EKG należy zdjąć biżuterię lub metalowe elementy, które mogą przeszkadzać w założeniu elektrod.

Przebieg badania

Standardowe EKG spoczynkowe trwa zwykle kilka minut. Pacjent leży na plecach, a technik przykleja elektrody na kończynach (zwykle nadgarstki i kostki) oraz w 6 miejscach na klatce piersiowej, tworząc tzw. 12‑odprowadzeniowy zapis. W czasie rejestracji trzeba leżeć spokojnie i oddychać normalnie, aby uniknąć zakłóceń. Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne.

Rodzaje badań EKG

• EKG spoczynkowe – krótkie, wykonywane na leżąco, standardowe 12 odprowadzeń.
• Próba wysiłkowa (EKG wysiłkowe) – rejestracja podczas stopniowo zwiększanego wysiłku (np. na bieżni) w celu wykrycia zmian niedokrwiennych ujawniających się pod obciążeniem.
• Holter EKG – długotrwałe monitorowanie (zwykle 24–48 godz.) w celu wykrycia przemijających zaburzeń rytmu lub objawów występujących rzadko.
• Rejestratory zdarzeń (event recordery) – używane przez pacjentów do rejestracji zapisu w chwili wystąpienia objawów.

Podstawy interpretacji zapisu

Typowy zapis EKG składa się z następujących elementów:

• Załamek P – depolaryzacja przedsionków (powinien być drobny, regularny).
• Odstęp PR – czas przewodzenia od przedsionków do komór (norma: ok. 120–200 ms).
• Zespół QRS – depolaryzacja komór (norma: <120 ms; szeroki QRS może wskazywać blok odnogi lub rytm komorowy).
• Odcinek ST – powinien być izoelektryczny; jego uniesienie lub obniżenie może świadczyć o niedokrwieniu lub zawale.
• Załamek T – repolaryzacja komór; zmiany mogą wskazywać zaburzenia elektrolitowe, niedokrwienie lub inne stany.
• Załamek U – rzadziej obserwowany, może występować przy zaburzeniach elektrolitowych.

Proste metody obliczania częstości serca z EKG:

• Metoda „300/big boxes” (300 podzielić przez liczbę dużych kratek między kolejnymi zespołami QRS).
• W zapisie holterowym — obliczanie średniej częstości w danym okresie.

Typowe zaburzenia widoczne w EKG

• Tachykardia — przyspieszona czynność serca (>100/min).
• Bradykardia — wolna czynność serca (<60/min).
• Arytmie — np. migotanie przedsionków (nieregularny rytm bez wyraźnych załamków P), częstoskurcz nadkomorowy.
• Bloki przedsionkowo‑komorowe — I°, II° (Mobitz I i II), III° (całkowity blok AV).
• Zaburzenia przewodzenia — blok prawej lub lewej odnogi pęczka Hisa.
• Zmiany niedokrwienne i zawałowe — uniesienia/obniżenia odcinka ST, patologiczne załamki Q, odwrócone załamki T.
• Obecność impulsów rozrusznika — widoczne jako krótkie „spiki” przed zespołem QRS.

Ograniczenia i możliwe zakłócenia

• EKG pokazuje aktywność elektryczną, ale nie dostarcza bezpośredniego obrazu strukturalnego serca — do tego służą np. echo serca (USG).
• Zakłócenia techniczne: słaby kontakt elektrod, ruchy pacjenta, drżenie mięśni, interferencje sieciowe — mogą zniekształcać zapis.
• Niektóre zmiany, szczególnie przemijające, mogą nie wystąpić w krótkim standardowym zapisie; wtedy stosuje się Holter lub rejestratory zdarzeń.

Bezpieczeństwo i wynik badania
Elektrokardiogram jest badaniem nieinwazyjnym i bezbolesnym. Wyniki EKG spoczynkowego zwykle są dostępne od razu lub tego samego dnia, chociaż ich interpretacja i ewentualne zalecenia terapeutyczne przeprowadza lekarz. W razie nieprawidłowych wyników lub w obecności niepokojących objawów (ból w klatce piersiowej, silne kołatania, omdlenia) konieczna jest pilna konsultacja medyczna.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest elektrokardiogram?

P: Kto wynalazł elektrokardiograf?

P: Jak działa elektrokardiogram?

P: Co lekarze mogą zdiagnozować za pomocą elektrokardiogramu?

P: Czy elektrokardiogram jest badaniem bolesnym?

P: Kiedy podaje się wyniki elektrokardiogramu?

P: Co monitoruje elektrokardiogram?

Szukaj według litery