Dysart (w języku szkockim: Děseart) to niewielka miejscowość na południowo‑wschodnim wybrzeżu Szkocji, położona pomiędzy Kirkcaldy a West Wemyss w regionie Fife. Dawniej królewski burgh, dziś jest częścią zabudowy przedmieść Kirkcaldy, zachowując jednak wyraźny, historyczny charakter nadbrzeżnej osady.
Historia
Pierwsze pisemne wzmianki o Dysart pojawiają się na początku XIII wieku. Przez wieki miejscowość należała do rodu St Clair (Sinclair), a pod koniec XV wieku otrzymała status baronii. Dzięki dogodnemu położeniu przy zatoce Dysart rozwijał się jako ośrodek handlu morskiego i przemysłu nadbrzeżnego.
Gospodarka i handel
W późnym średniowieczu i w epoce nowożytnej Dysart zyskał znaczenie jako port eksportujący sól i węgiel. Już w XV wieku prowadzono handel z krajami Niskimi, a w XVI–XVII w. rozwinięto kontakty handlowe z portami bałtyckimi. Dzięki intensywnemu handlowi morskiemu miejscowość zyskała dwa przydomki: "Salt Burgh" (miasto soli) i "Little Holland" (Mała Holandia), odnoszące się do handlowych powiązań i wpływów architektonicznych związanych z kontaktem z wybrzeżami niderlandzkimi.
Przemiany XIX–XX wieku
Rozwój kopalnictwa i eksploatacji złóż węglowych silnie wpłynął na lokalną gospodarkę. Gdy jednak jedna z kopalń, Lady Blanche Pit, została zamknięta, znaczenie portu stopniowo spadło i jego ruch uległ ograniczeniu. W 1930 roku Dysart administracyjnie został włączony do królewskiego burgh Kirkcaldy.
W latach 1950–1960 część historycznej zabudowy została rozebrana w ramach powojennych programów remontów i budowy nowych mieszkań. Dzięki zaangażowaniu lokalnej społeczności uratowano jednak fragmenty starego miasta — w szczególności zespół XVI‑wiecznych domów znanych jako Pan Ha', położony naprzeciwko portu. Te budynki zostały odrestaurowane i zabezpieczone dla przyszłych pokoleń.
Współczesność i dziedzictwo
Dzisiaj Dysart funkcjonuje jako spokojna dzielnica w granicach Kirkcaldy, ale zachowuje własny, wyróżniający się układ zabudowy i nadmorski charakter. Port i nadbrzeże są popularne wśród spacerowiczów oraz miłośników historii lokalnej; zachowane kamienice, nabrzeżne magazyny i drobne elementy infrastruktury portowej przypominają o bogatych tradycjach handlowych miejscowości.
Ochrona zabytków i rewitalizacja fragmentów historycznego centrum przyczyniły się do utrzymania tożsamości Dysartu. Lokalne inicjatywy konserwatorskie i społecznościowe nadal dbają o porządek i upowszechnianie wiedzy o przeszłości osady, a odwiedzającym poleca się spacer po porcie, obejrzenie odnowionych XVI‑wiecznych domów (Pan Ha') oraz poznanie historii eksploatacji soli i węgla, które przez stulecia kształtowały życie tej części wybrzeża.