Przemówienie w Allahabadzie (urdu: خطبہ الہ آباد) to przemówienie pakistańskiego uczonego Sir Muhammada Iqbala.

Przemówienie zostało wygłoszone 29 grudnia 1930 roku w Allahabadzie, w Indiach Brytyjskich. Było to podczas 25. dorocznej sesji Ogólnoindyjskiej Ligi Muzułmańskiej. Iqbal chciał niepodległego państwa dla prowincji o większości muzułmańskiej w północno-zachodnich Indiach. Iqbal powiedział, że nie może być pokoju, dopóki prowincje muzułmańskie nie otrzymają takich samych przywilejów jak prowincje hinduskie.

Tło historyczne

Sir Muhammad Iqbal (1877–1938) był poetą, filozofem i prawnikiem, piszącym zarówno po urdu, jak i po persku. W okresie międzywojennym Indie Brytyjskie przechodziły intensywne spory polityczne związane z przyszłością subkontynentu po zakończeniu panowania brytyjskiego. Ogólnoindyjska Liga Muzułmańska reprezentowała polityczne interesy muzułmanów i dyskutowała o gwarancjach dla mniejszości oraz o kształcie przyszłego ustroju.

Główne tezy przemówienia

  • Idea samostanowienia muzułmanów: Iqbal argumentował, że ze względu na odrębność religijną, społeczną i polityczną muzułmanie subkontynentu powinni dążyć do politycznych form zapewniających ich bezpieczeństwo i rozwój.
  • Koncentracja na północno-zachodnich prowincjach: Zasugerował, by muzułmańskie prowincje północno-zachodnich Indii (takie jak Punjab, NWFP, Sindh i Beludżystan) zostały zorganizowane w formie politycznej gwarantującej ich autonomię.
  • Konsekwencje dla jedności Indii: Iqbal stwierdził, że trwały pokój i stabilność nie będą możliwe, dopóki muzułmańskie prawa nie zostaną skutecznie zabezpieczone.

Reakcje i znaczenie

Przemówienie Iqbala zostało odebrane jako jedno z kluczowych wydarzeń, które sformułowały polityczną wizję oddzielnej przestrzeni dla muzułmanów w Indiach. Jego myśl wpłynęła na dalsze działania polityczne Ligii Muzułmańskiej i na rozwój tzw. Two-Nation Theory — poglądu, że Hindusi i Muzułmanie tworzą dwie odrębne wspólnoty polityczne. W praktyce idee Iqbala przejęli i rozwijali późniejsi liderzy, przede wszystkim Muhammad Ali Jinnah, co ostatecznie doprowadziło do sformułowania i uchwalenia w 1940 roku w Lahore rezolucji domagającej się odrębnych państw muzułmańskich (Lahore Resolution) i w konsekwencji do powstania Pakistanu w 1947 roku.

Dyskusje interpretacyjne

W historycznych i współczesnych opracowaniach istnieje dyskusja, jak dokładnie rozumieć przesłanie Iqbala. Niektórzy badacze podkreślają, że Iqbal postulował przede wszystkim szeroką autonomię i federacyjny układ, a niekoniecznie całkowitą separację terytorialną. Inni interpretują jego słowa jako zalążek idei suwerennego państwa muzułmańskiego. Niezależnie od odczytania, przemówienie w Allahabadzie uznawane jest za jeden z kamieni milowych, które przyczyniły się do politycznego kształtowania się ruchu na rzecz kraju muzułmańskiego.

Dziedzictwo

Iqbal bywa określany mianem „myśliciela Pakistanu” (Mufakkir-e-Pakistan). Jego przemówienie z Allahabadu pozostaje ważnym dokumentem w historii subkontynentu — jest cytowane i analizowane zarówno przez zwolenników koncepcji oddzielnego państwa muzułmańskiego, jak i przez krytyków, którzy badają alternatywne drogi rozwiązania konfliktów międzyspołecznych w ówczesnych Indiach. Przemówienie jest też często przypominane podczas dyskusji o tożsamości, prawach mniejszości i kształcie państwowości w regionie.

Choć sam Iqbal nie dożył powstania Pakistanu (zmarł w 1938 roku), jego idee i literackie dziedzictwo miały trwały wpływ na ruch polityczny, który doprowadził do utworzenia nowego państwa w 1947 roku.