Grupa koronna to pojęcie używane w systematyce ewolucyjnej do określenia kladu, który obejmuje wszystkie współczesne (żyjące) gatunki danej linii, ich ostatniego wspólnego przodka i wszystkich potomków tego przodka. Innymi słowy, grupa koronna skupia gałąź drzewa życia, której wszystkie gałęzie zawierają chociaż jednego przedstawiciela żyjącego obecnie. W praktyce definicja taka zależy od tego, które żyjące taksony wybierzemy jako punkty odniesienia — stąd w opisie pojawiają się odwołania do żyjących gatunków i do ostatniego wspólnego przodka.

Charakterystyka i granice

Grupa koronna tworzy zwartą jednostkę filogenetyczną rozumianą w ramach kladystyki i filogenetyki. Do jej cech należą m.in.: cechowanie się wspólnym pochodzeniem, możliwa identyfikacja synapomorfii (synapomorfia) u pewnych potomków oraz fakt, iż linie wymarłe, które rozdzieliły się przed pojawieniem się ostatniego wspólnego przodka, pozostają poza grupą koronną. W praktyce więc formy kopalne mogą leżeć na tzw. grupie łodygowej (stem group), będącej zbiorem krewnych bardziej zewnętrznych w stosunku do grupy korony.

Historia pojęcia

Podstawy myślenia o kladach jako jednostkach ewolucyjnych wypracował Willi Hennig, choć terminologia dotycząca „grupy korony” nie pochodzi bezpośrednio od niego. Nazewnictwo, w tym rozróżnienie na grupę koronną i łodygową, wprowadził w literaturze R. P. S. Jefferies pod koniec XX wieku. Koncepcja zaczęła być powszechniej stosowana w pracy paleontologów i systematyków w kolejnych dekadach, zwłaszcza gdy zestawiano dane morfologiczne z molekularnymi i datowaniem filogenetycznym.

Przykłady i znaczenie praktyczne

Typowym przykładem grupy korony są współczesne ptaki: Neornithes obejmują wszystkie żyjące gatunki ptaków oraz ich potomków. Niektóre wymarłe formy tradycyjnie kojarzone z ptakami, takie jak Archaeopteryx, mogą znajdować się poza tą grupą, jeśli oddzieliły się wcześniej od linii prowadzącej do wszystkich współczesnych ptaków. Inny przykład to większe jednostki, jak Chordata, które również mogą być rozpatrywane jako grupy koronne o różnej wielkości zależnie od przyjętego zakresu.

Zastosowania i rozróżnienia

  • W paleontologii: rozpoznawanie, czy dany skamieniałość należy do grupy korony, pomaga w ustalaniu wieku minimalnego danej linii i kalibracji zegarów molekularnych.
  • W systematyce: pojęcie ułatwia komunikację o relacjach między formami żyjącymi i wymarłymi oraz o tym, które cechy są prawdopodobnie obecne u wspólnego przodka.
  • W ewolucyjnej biogeografii i ekologii: analiza grup koronnych pokazuje, jak współczesna różnorodność jest rozmieszczona i jakie linie przetrwały do dziś.

Warto pamiętać o rozróżnieniu między grupą koronną, grupą łodygową oraz tzw. całkowitą grupą (total group), obejmującą grupę koronną i wszystkie jej wymarłe krewniaki bliższe tej koronie niż innym żyjącym grupom. Dzięki takim precyzyjnym terminom badacze lepiej opisują tempo dywersyfikacji i charakter ewolucyjnych przejść. Dla głębszego omówienia terminów i przykładów można odnieść się do opracowań dotyczących Galloanserae, historii nazewnictwa w kladystyce oraz do przeglądów biologii porównawczej i fizjologii organizmów.