Rada Ministrów Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich (Совет Министров СССР)

Geneza i nazwa

Rada Ministrów powstała jako kolejny etap rozwoju struktur wykonawczych państwa radzieckiego. Jej bezpośrednim poprzednikiem był Rada Komisarzy Ludowych (Совет Народных Комиссаров, Sovnarkom). Po II wojnie światowej nazwa i organizacja organu zostały zreformowane, co doprowadziło do używania określenia Rada Ministrów dla rządu ZSRR.

Kompetencje i zadania

Rada Ministrów wykonywała funkcje określone w konstytucji i ustawach ZSRR oraz w wydawanych przez siebie aktach wykonawczych. Do głównych zadań należały:

• realizacja polityki gospodarczej i planowania centralnego,
• wydawanie rozporządzeń i instrukcji wykonawczych na podstawie ustaw, obowiązujących na terytorium całego państwa,
• zarządzanie sektorem publicznym oraz nadzór nad ministerstwami i komitetami centralnymi,
• koordynacja polityki obronnej, ekonomicznej i administracyjnej,
• przygotowywanie projektów ustaw i budżetu państwa oraz ich realizacja.

Struktura organizacyjna

W skład Rady Ministrów wchodzili:

• Przewodniczący Rady Ministrów (funkcjonalnie odpowiadający premierowi),
• zastępcy przewodniczącego,
• ministrowie kierujący centralnymi resortami,
• przewodniczący centralnych komitetów państwowych,
• szefowie rządów republik związkowych lub ich pełnomocnicy w sprawach współpracy z organami centralnymi.

W praktyce funkcjonowało rozróżnienie między ministerstwami wszechzwiązkowymi (zarządzającymi sprawami o znaczeniu ogólnokrajowym) a ministerstwami związkowo-republikańskimi, działającymi w systemie współpracy między centrum a republikami związkowymi.

Relacje z partią komunistyczną

Choć Rada Ministrów była organem państwowym, jej decyzje i polityka były ściśle powiązane z polityką Komunistycznej Partii. W praktyce kluczowe, strategiczne rozstrzygnięcia były często uzgadniane z Komitetem Centralnym, a kierownictwo partii miało znaczący wpływ na skład i kierunki działania rządu. Partia miała zatem — de facto — pierwszeństwo w kształtowaniu najważniejszych decyzji państwowych.

Zmiany końcowe i likwidacja

W wyniku przemian politycznych i ustrojowych na przełomie lat 1980. i 1990. Rada Ministrów uległa reorganizacji. W 1991 roku jej miejsce zajęła krótko funkcjonująca Rada Ministrów — Gabinet Ministrów ZSRR, która została w praktyce rozwiązana w okresie rozpadu państwa oraz sukcesywnych transferów kompetencji do republik i nowych organów państwowych.

Ocena roli

• Rada Ministrów pełniła kluczową rolę w administracji i realizacji gospodarczej polityki państwa, szczególnie w systemie gospodarki planowanej.
• Jej skuteczność i samodzielność zależała jednak od stopnia ingerencji i wskazań kierownictwa partyjnego.
• Po upadku ZSRR instytucje rządowe były przekształcane lub zastępowane strukturami państw nowo powstałych republik.