Census of Marine Life to dziesięcioletnie badanie życia w oceanach, rozpoczęte w 2000 roku. Jego szefem jest Ron O'Dor z Uniwersytetu Dalhousie w Halifax, Nowa Szkocja, Kanada. Wykorzystywane są dane od naukowców z całego świata. W projekt zaangażowanych jest ponad 70 krajów, a na jego realizację wydanych zostanie ponad miliard dolarów.

To jedno z najważniejszych przedsięwzięć w ekologii morskiej; inicjatorem projektu był J. Frederick Grassle. Celem Census of Marine Life jest stworzenie rzetelnego obrazu tego, co żyje w morzach — podobnie jak to, co World Wide Fund for Nature (WWF) i National Geographic Society zrobiły dla ekoregionów lądowych. W skrócie: chcemy dokładnie opisać, jakie gatunki występują w oceanach, gdzie żyją i jak zmienia się ich liczebność.

Zakres i organizacja

Projekt działał w latach 2000–2010 jako międzynarodowa współpraca setek instytucji badawczych, muzeów i uniwersytetów. Obejmował zarówno badania przybrzeżne, jak i expedicje na otwarte morze oraz do głębin. W jego ramach zrealizowano dziesiątki specjalistycznych programów badawczych: od monitoringu planktonu po eksplorację dna oceanicznego.

Metody badawcze

Badania łączyły tradycyjne techniki (np. trały, sieci planktonowe, obserwacje nurkowe) z nowoczesnymi narzędziami: sonary, zdalnie sterowane pojazdy podwodne (ROV), batyskafy, a także metody molekularne, takie jak DNA barcoding. Dane zbierano w ujednolicony sposób, by umożliwić ich porównywanie i integrację.

Bazy danych i dostęp do wyników

Jednym z najważniejszych efektów projektu jest utworzenie otwartej bazy danych gromadzącej informacje o występowaniu gatunków i miejscach ich obserwacji. Dzięki temu naukowcy, decydenci i społeczeństwo mają dostęp do skonsolidowanych informacji, które służą analizom zasięgów, zmian w rozmieszczeniu gatunków i wskazywaniu obszarów priorytetowych dla ochrony.

Wyniki i osiągnięcia

W trakcie trwania projektu odkryto i opisano tysiące nowych dla nauki organizmów morskich oraz zgromadzono miliony rekordów obserwacji. Badania przyniosły też nowe informacje o rozmieszczeniu znanych gatunków, o strukturze łańcuchów troficznych i o roli różnych środowisk (np. raf, głębin, stref przybrzeżnych) w globalnej bioróżnorodności.

Znaczenie dla ochrony i polityki

Dane z Census of Marine Life stały się podstawą do lepszego monitoringu stanu mórz, planowania morskich obszarów chronionych oraz ocen wpływu działalności człowieka (np. rybołówstwa, wydobycia czy zmian klimatu). Projekt dostarczył rzetelnych punktów odniesienia (baseline), niezbędnych do ocen zmian zachodzących w kolejnych dekadach.

Dziedzictwo i ciągłość działań

Choć formalny decenialny etap projektu zakończył się po 2010 roku, jego wyniki i narzędzia są nadal wykorzystywane. Zgromadzone dane są udostępniane badaczom i instytucjom, a niektóre programy badawcze kontynuują eksplorację i monitorowanie oceanów. Publiczne raporty, wystawy i publikacje pomogły także zwiększyć świadomość społeczną na temat bogactwa życia morskiego i zagrożeń, które na nie wpływają.

W efekcie Census of Marine Life stał się wzorem dużych, międzynarodowych programów badawczych łączących naukę, technologię i współpracę międzysektorową w celu lepszego poznania naszej planety.