Can-can (również pisane cancan lub Can Can) jest tańcem music-hall wykonywanym przeważnie przez linię chóru tancerek. W klasycznym kostiumie tancerki noszą długie spódnice, halki i czarne pończochy — stylizację nawiązującą do mody z końca XIX wieku. Can-can narodził się w niskich salach balowych i kabaretach Montparnasse w Paryżu około 1830 roku jako energetyczny, prowokacyjny i zadziorny taniec rozrywkowy. W latach 90. XIX wieku tancerki takie jak La Goulue i Jane Avril osiągały status gwiazd, występowały w renomowanych lokalach, między innymi w Moulin Rouge, i były dobrze opłacane za swoje popisy. Francuska scena Drugiego Cesarstwa i okres fin de siècle'u przyczyniły się do rozwoju licznych wariantów i stylów kankana.

Historia i przemiany

Początkowo can-can był tańcem ulicy i niskich lokalów rozrywkowych, często o charakterze improwizowanym i spontanicznym. Z czasem, zwłaszcza dzięki pojawieniu się kabaretów i teatrów rewiowych, stał się elementem scenicznych rewii: zprofanowaną zabawą zamieniono go w widowisko o wyraźnej choreografii i scenografii. Najsłynniejsze sceny kankana powstały w paryskich lokalach takich jak Moulin Rouge (otwarte w 1889 roku przez Josépha Ollera i Charlesa Zidler), Folies Bergère czy Bal du Moulin Rouge. W XX wieku can-can był rewiowym symbolem Paryża i często pojawiał się w filmach, spektaklach muzycznych i rewiach turystycznych.

Technika i charakterystyka tańca

Can-can to taniec szybki, dynamiczny i bardzo wymagający kondycyjnie. Do typowych elementów technicznych należą:

  • wysokie kopnięcia (battements) i kopnięcia nożne w linii,
  • przewroty i salta oraz akrobatyczne podskoki,
  • szczególna praca rąk — podnoszenie i rozkładanie spódnic oraz halk,
  • elementy synchronizacji chóru: formacje w rzędzie, fale, przemieszczanie linii,
  • figury pokazowe pojedynczych solistek – rozkładanie spódnicy, odsłanianie halk i pończoch, zabawne gry z publicznością.

Wykonanie wymaga siły nóg, gibkości, wytrzymałości i precyzyjnej współpracy w grupie. Muzycznie can-can oparty jest na szybkim, rytmicznym tempie (często metrum galopu), co nadaje tańcowi pęd i dramaturgię.

Muzyka

Najczęściej kojarzoną melodią z kankanem jest fragment znany jako „Galop infernal” – Galop z Orfeusza w podziemiu Jacques'a Offenbacha. Ta radosna, pędząca muzyka stała się niemal hymnem kankana i bywa aranżowana zarówno na orkiestrę, jak i na akordeon czy zespół rozrywkowy. W repertuarze kabaretowym stosuje się uproszczone, bardziej rytmiczne wersje tej melodii, dostosowane do potrzeb choreografii i akrobacji.

Najsłynniejsze tancerki i postacie sceniczne

Do najbardziej rozpoznawalnych tancerek kankana należą:

  • La Goulue (Louise Weber) — jedna z największych gwiazd Moulin Rouge, znana z wyrazistej, prowokacyjnej postawy scenicznej, wysokich kopnięć i kontaktu z publicznością; często portretowana przez Henri de Toulouse-Lautreca.
  • Jane Avril — tancerka o bardziej wyrafinowanym, artystycznym stylu, także uwieczniona przez Toulouse-Lautreca; jej taniec cechowała finezja i ekspresja ruchu.

Poza nimi wiele innych tancerek i zespołów rewiowych wpłynęło na rozwój i popularyzację kankana zarówno we Francji, jak i poza nią. W XX i XXI wieku powstały także zespoły rewii, które kontynuują tradycję kankana jako elementu widowisk turystycznych i estradowych.

Kultura, moda i wpływ

Can-can wpłynął na wizerunek Paryża jako stolicy rozrywki i dekadencji końca XIX wieku. Styl kostiumów — warstwowe spódnice, halki, pończochy i gorsety — przekształcił się w element scenicznej estetyki. Motywy kankana pojawiają się w literaturze, sztuce (plakaty i obrazy Toulouse-Lautreca), filmie i teatrze muzycznym. Współcześnie can-can funkcjonuje i jako nostalgia za epoką belle époque, i jako energetyczne widowisko estradowe przyciągające turystów.

Współczesne wykonania i szkolenie

Dziś can-can można zobaczyć w rewiach paryskich kabaretów, w przedstawieniach muzycznych, choreografiach teatralnych oraz jako element pokazów tanecznych. Tancerki przechodzą intensywne szkolenie: gimnastyka, technika kopnięć, praca nad wytrzymałością i precyzją występów grupowych. Wersje współczesne bywają bardziej bezpieczne i ustandaryzowane w porównaniu z pierwotnymi, improwizowanymi formami z połowy XIX wieku.

Can-can pozostaje symbolem radosnej, nieco zuchwałej rozrywki sceniczej — łącząc w sobie precyzję choreograficzną, akrobatykę i teatralny charakter występu.