Butch Cassidy i Sundance Kid (1969) – amerykański western z Newmanem i Redfordem

Fabuła

Film opowiada o przygodach gangu zwanym „Hole in the Wall Gang”, na czele którego stoi Butch Cassidy (Paul Newman) oraz jego najlepszy przyjaciel Harry Longabaugh, znany jako Sundance (Robert Redford). Akcja łączy elementy komediowe i sensacyjne — pokazuje napady, ucieczki przed wymiarem sprawiedliwości oraz relację między dwoma bohaterami. Wraz z nasileniem presji ze strony stróżów prawa postanawiają wyjechać z USA i spróbować szczęścia w Boliwii. Film kończy się słynną, niejednoznaczną sceną na końcu — jej interpretacja stała się przedmiotem licznych dyskusji i spekulacji.

Obsada i postacie

• Paul Newman jako Butch Cassidy (lider gangu)
• Robert Redford jako Harry Longabaugh – „Sundance”
• Dodatkowe role zagrali aktorzy drugoplanowi, którzy budują atmosferę westernu z nutą współczesnego humoru i ironii.

Produkcja i ciekawostki castingowe

Scenariusz napisał William Goldman. W fazie przygotowań do zdjęć rozważano obsadzenie ról tytułowych przez takich aktorów jak Warren Beatty czy Steve McQueen (a nawet rozważano nazwisko Marlon Brando). Ostatecznie w rolach Butcha i SUNDANCE pojawili się Paul Newman i Robert Redford — w finalnej wersji Newman wcielił się w Butcha Cassidy'ego, a Redford w Sundance'a. Studio 20th Century Fox początkowo nie było przekonane do obsady Redforda, jednak reżyser George Roy Hill obstawał przy tym wyborze — kontrast osobowości aktorów i ich chemia ekranowa stały się jednym z największych atutów filmu.

Zdjęcia kręcono w różnych plenerach zachodnich Stanów Zjednoczonych, m.in. w Utah, co wzmocniło autentyczność krajobrazów będących tłem opowieści.

Muzyka

Muzyka filmowa wprowadza lekki, czasem niemal popowy nastrój do klasycznego westernu. Najbardziej rozpoznawalnym utworem jest "Raindrops Keep Fallin' on My Head" autorstwa Burt Bacharach (muzyka) i Hal David (tekst). Piosenka towarzyszy jednej z najbardziej zapamiętanych scen — jej użycie było niekonwencjonalne w kontekście westernu i przyczyniło się do nietypowego, nowoczesnego tonu filmu.

Nagrody i nominacje

Film zdobył cztery nagrody Oscary oraz otrzymał kilka ważnych nominacji. Wśród zdobytych nagród były m.in. wyróżnienia za zdjęcia (Conrad L. Hall), za piosenkę „Raindrops Keep Fallin' on My Head” (Burt Bacharach i Hal David) oraz za najlepszy oryginalny scenariusz (William Goldman). Był także nominowany do Oscara za Najlepszy Film, Najlepszą Reżyserię (George Roy Hill) oraz za Najlepszy Dźwięk. William Goldman został także uhonorowany nagrodą BAFTA w kategorii Najlepszy Scenariusz (nagroda BAFTA w kategorii Najlepszy Scenariusz).

Odbiór, sukces komercyjny i wpływ kulturowy

Butch Cassidy and the Sundance Kid stał się jednym z najbardziej dochodowych filmów końca lat sześćdziesiątych, osiągając w Stanach Zjednoczonych przychody rzędu 102,3 mln dolarów. Dzięki połączeniu żywego scenariusza, charyzmatycznych ról i nieoczywistego tonu film szybko zyskał popularność zarówno wśród krytyków, jak i widzów.

W 1997 r. film znalazł się na liście AFI's 100 Years...100 Movies (miejsce 50), co świadczy o jego trwałym wpływie na kinematografię amerykańską. Dla Roberta Redforda rola Sundance'a okazała się przełomowa i znacząco podniosła jego rozpoznawalność jako aktora. Wpływ filmu widoczny jest też w kulturze popularnej: nazwa Sundance Film Festival pochodzi od roli Redforda, a także od jego ośrodka narciarskiego w Utah.

Historia a film

Obraz jest luźno oparty na prawdziwych postaciach: Butch Cassidy (prawdziwe nazwisko Robert LeRoy Parker) i Harry Longabaugh – Sundance. Reżyser i scenarzysta świadomie podeszli do materiału historycznego z dużą dozą swobody, tworząc bardziej legendę niż dokument biograficzny. Końcowe wydarzenia związane z pobytem bohaterów w Boliwii pozostają w filmie celowo niejednoznaczne; historyczne relacje sugerują, że obaj mogli zginąć tam w starciu z wojskami rządowymi, ale dokładne okoliczności do dziś budzą kontrowersje i pozostają przedmiotem badań oraz spekulacji.

Dlaczego warto obejrzeć

• To mieszanka klasycznego westernu i nowoczesnego humoru, która zmieniła sposób opowiadania historii o Dzikim Zachodzie.
• Wyjątkowa chemia między Newmanem a Redfordem — film jest przykładem „buddy movie” z dużą dawką uroku i dystansu.
• Ikoniczne sceny i ścieżka dźwiękowa, które wpłynęły na późniejsze filmy i kulturę popularną.

Butch Cassidy and the Sundance Kid pozostaje jednym z najważniejszych filmów końca lat 60., łączącym walory rozrywkowe z artystyczną inwencją i silnym wpływem na kariery jego twórców.