Ludwik XVII (Ludwik Karol, 1785–1795) — biografia i tajemnice śmierci

Ludwik XVII Francji (Ludwik Karol; 27 marca 1785 – 8 czerwca 1795) był synem króla Ludwika XVI i Marii Antoniny. Po egzekucji ojca w styczniu 1793 roku rojalistyczni zwolennicy uznali go za króla Francji i Nawarry, jednak w praktyce nigdy nie objął władzy. W dokumentach i pamięci historycznej pojawia się też jako Ludwik Karol, książę Normandii oraz Fils de France.

Wczesne życie i pozycja dynastyczna

Ludwik Karol urodził się w Pałacu Wersalskim jako trzecie dziecko i drugi syn pary królewskiej. Po śmierci swojego starszego brata, Ludwika Józefa, w 1789 roku został Delfinem Francji — dziedzicem tronu. Jako dziecko towarzyszył rodzicom w oficjalnych podróżach; podczas wizyty w Normandii otrzymał tytuł księcia Normandii.

Rewolucja, uwięzienie i warunki w Tower of the Temple

W trakcie Rewolucji Francuskiej los dynastii uległ gwałtownej zmianie: rodzina królewska została aresztowana po nieudanej próbie ucieczki (tzw. ucieczka do Varennes). Po obaleniu monarchii trafili do więzienia w twierdzy Temple w Paryżu. Młody Ludwik znalazł się pod opieką rewolucyjnych nadzorców i został odizolowany od matki. Po egzekucji ojca (21 stycznia 1793) oraz późniejszej śmierci matki (18 października 1793) jego sytuacja była szczególnie trudna.

W więzieniu opiekę nad chłopcem powierzono między innymi Antoine’owi Simonowi, rzemieślnikowi powiązanemu z kręgami rewolucyjnymi. Według sprawozdań i relacji więziennych świadków oraz późniejszych zeznań Ludwik Karol miał być przedmiotem złego traktowania — zarówno zaniedbań, jak i przemocy fizycznej.

Śmierć, sekcja zwłok i pochówek

Po śmierci Ludwika Karola 8 czerwca 1795 roku (miał 10 lat) w obozie rewolucyjnym przeprowadzono sekcję zwłok. Oficjalnie przyczyną zgonu podawano chorobę zakaźną, którą opisywano jako ciężkie zapalenie lub wyniszczenie organizmu; jednak dokładna przyczyna nigdy nie została jednoznacznie ustalona. Lekarz więzienny, Philippe-Jean Pelletan, opisał liczne blizny i ślady maltretowania na tułowiu oraz kończynach chłopca, co sugerowało, że był on bity i zaniedbywany.

Ciało Louisa Charlesa zostało złożone w masowym grobie na cmentarzu Sainte-Marguerite. Zgodnie z ówczesną tradycją zachowania królewskich serc, jego serce zostało — według relacji — wyjęte i przechowywane przez jednego z lekarzy obecnych przy sekcji, Philippe'a-Jeana Pelletana.

Serce, badania genetyczne i kontrowersje

Fragment serca, który pozostał w rękach lekarza Pelletana (i jego potomków), stał się przedmiotem zainteresowania historyków i badaczy. Przez wieki istniały wątpliwości co do autentyczności przechowywanego materiału oraz co do tożsamości zmarłego dziecka; pojawiały się też liczne teorie spiskowe i liczni pretendentci do tytułu Dauphina.

W ostatnich dekadach XX i na początku XXI wieku przeprowadzono analizy molekularne na zachowanym fragmencie serca. Badania DNA (w tym porównania mitochondrialnego z materiałem odziedziczonym po rodzinie Marii Antoniny) wskazywały na zgodność z linią matczyną Habsburgów, co wzmocniło hipotezę, że fragment rzeczywiście pochodzi od Ludwika Karola. Mimo to temat przez długi czas wzbudzał kontrowersje i nie wszystkie aspekty związane z identyfikacją i z łańcuchem przekazywania relikwii są całkowicie wyjaśnione.

Pretendenci i pamięć historyczna

Po śmierci małego Dauphina pojawiło się wielu pretendentów twierdzących, że to nie on zmarł, lecz że udało mu się zbiec. Najsłynniejszym z samozwańczych "Ludwików XVII" był Karl Wilhelm Naundorff, który na początku XIX wieku zdobył pewne poparcie. Większość historyków i współczesnych badań odrzuca te teorie, choć fenomen pretendentów stał się elementem burzliwej pamięci po rewolucji.

Znaczenie i dziedzictwo

• Ludwik XVII pozostaje symbolem tragicznego losu dynastii Burbonów w czasie Rewolucji Francuskiej — dziecka pozbawionego rodziców, uwięzionego i przedwcześnie zmarłego.
• Jego losy stały się przedmiotem licznych badań historycznych, literackich opracowań oraz debat naukowych dotyczących zarówno polityki rewolucji, jak i kwestii medycznych i identyfikacyjnych.
• Kwestia przechowywanego serca i przeprowadzonych analiz DNA wprowadziła do dyskusji nowoczesne metody badawcze, które po raz pierwszy pozwoliły częściowo zweryfikować materialne ślady dawnej historii.

Pomimo licznych badań i analiz nie wszystkie aspekty biografii i śmierci Ludwika Karola zostały definitywnie wyjaśnione — nadal pozostaje ona jednym z najbardziej poruszających i dyskutowanych epizodów epoki rewolucji.