Rosalind Franklin — brytyjska biofizyczka i współodkrywczyni struktury DNA
Rosalind Franklin — brytyjska biofizyczka, pionierka rentgenowskiej krystalografii DNA; kluczowa współodkrywczyni podwójnej helisy, której wkład długo pozostawał niedoceniony.
Rosalind Franklin (Notting Hill, Londyn, 25 lipca 1920 – Londyn, 16 kwietnia 1958) była brytyjską biofizyczką i chemiczką, znaną przede wszystkim z badań nad strukturą DNA. Już jako nastolatka wiedziała, że chce zostać naukowcem. Uczyła się w St. Paul's Girls' School, a następnie kontynuowała edukację w Newham College w Cambridge (historycznie: Newnham College). W Cambridge uzyskała doktorat z chemii fizycznej, a w swojej wczesnej karierze zajmowała się badaniami nad węglem i strukturą materiałów węglowych.
Praca naukowa i zastosowanie krystalografii rentgenowskiej
Franklin była jedną z pierwszych naukowczyń, które zastosowały rentgenowską krystalografię do badania struktury makromolekuł, w tym DNA. Spędziła kilka lat pracując we Paryżu, gdzie doskonaliła techniki obrazowania i analiz krystalograficznych. Dzięki temu potrafiła dokładnie określić rozmiar, kształt i układ cząsteczek badanych próbek oraz opracowywać rygorystyczne metody przygotowania włókienowych próbek DNA.
Praca w King's College i „Photo 51”
W 1951 roku Franklin przeniosła się do Londynu i dołączyła do zespołu badawczego w King's College, gdzie jej zadaniem było wykonywanie zdjęć rentgenowskich DNA oraz analizy jego struktury i właściwości fizycznych. W pracach tych współpracowała z młodym doktorantem Raymondem Goslingiem. W grupie pracował też Maurice Wilkins, z którym Franklin miała trudne relacje zawodowe wynikające z nieporozumień dotyczących podziału obowiązków i komunikacji. Mimo napięć, Franklin i Gosling uzyskali bardzo dobrej jakości zdjęcia dyfrakcyjne DNA, w tym słynne zdjęcie znane później jako „Photo 51”, które wyraźnie wskazywało na kształt podwójnej helisy.
Wpływ na model DNA i spór o uznanie
W 1951 roku Franklin zaprezentowała na konferencji swoje wnioski dotyczące możliwych kształtów DNA; na wykład ten przyszedł m.in. James D. Watson. Watson i Francis Crick pracowali wówczas nad modelami trójwymiarowymi helisy. Doświadczenia i zdjęcia rentgenowskie uzyskane przez Franklin (w tym Photo 51 oraz nieopublikowane wtedy dane) zostały wykorzystane przez Watsona i Cricka przy budowie ich ostatecznego modelu DNA, który ogłosili w 1953 roku. Franklin nie została wówczas odpowiednio uznana za wkład w to odkrycie; kwestia udostępnienia jej danych i ich wykorzystania bez jej wyraźnej zgody budziła i nadal budzi dyskusje w historiografii nauki.
Dalsze badania nad wirusami
W 1953 roku Franklin opuściła King's College i przeniosła się do Birkbeck College w Londynie, gdzie zajęła się badaniami nad wirusami, w tym nad wirusem mozaiki tytoniu (TMV). Jej prace w dziedzinie wirusologii i struktury molekularnej wirusów przyczyniły się do lepszego zrozumienia ich budowy i mechanizmów replikacji.
Śmierć i dziedzictwo
Franklin zmarła na raka jajnika 16 kwietnia 1958 roku, w wieku 37 lat. W 1962 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali FrancisCrick, James D. Watson i Maurice Wilkins. Ponieważ nagrody Nobla nie są przyznawane pośmiertnie, Franklin nie mogła być wzięta pod uwagę; poza tym wkład Franklin długo bywał marginalizowany w opisie odkrycia struktury DNA. W następnych dekadach jej rola została coraz szerzej doceniona, a nazwisko Rosalind Franklin stało się symbolem dyskusji o równouprawnieniu i uznaniu wkładu naukowczyń.
Uznanie i pamiątki
Pośmiertnie Franklin otrzymała wiele wyróżnień i upamiętnień: jej imię noszą instytucje naukowe i nagrody, pojawiły się tablice pamiątkowe, wystawy i publikacje przypominające o jej pracy. Jej metody i wyniki pozostają istotne dla badań strukturalnych i biologii molekularnej, a historia jej życia i badań służy jako przykład zarówno doskonałości naukowej, jak i problemów, z jakimi mogą mierzyć się naukowczynie w środowisku akademickim.
Rosalind Franklin poświęciła karierę badaniom nad strukturą materii na poziomie molekularnym i jej prace pozostają ważnym elementem historii nauki. Jej dokładność eksperymentalna, umiejętność analizowania danych oraz osiągnięcia w krystalografii rentgenowskiej miały trwały wpływ na rozwój biologii molekularnej i wirusologii.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim była Rosalind Franklin?
A: Rosalind Franklin była brytyjską biofizyczką, która jest znana z tego, że przyczyniła się do odkrycia struktury DNA.
P: Co studiowała w Newham College w Cambridge?
A: W Newham College Rosalind Franklin studiowała chemię fizyczną i uzyskała tytuł doktora.
P: Jakimi badaniami się zajmowała?
O: Rosalind Franklin prowadziła badania nad węglem, RNA, wirusami i krystalografią rentgenowską DNA. Spędziła również kilka lat na badaniu kryształów w Paryżu.
P: Jak Watson i Crick wykorzystali jej pracę?
O: Watson i Crick wykorzystali zdjęcia rentgenowskie, które stworzyła Franklin, aby pokazać, że DNA ma kształt podwójnej helisy, w swojej pracy nad odkryciem struktury DNA.
P: Czy była brana pod uwagę przy przyznawaniu Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1962 roku?
O: Nie, ponieważ Nagrody Nobla nie przyznaje się po śmierci człowieka, więc nie była brana pod uwagę do tej nagrody, którą otrzymali Francis Crick, James D. Watson i Maurice Wilkins.
P: Co jeszcze odkryła oprócz struktury DNA?
O: Oprócz odkrycia struktury DNA, Rosalind Franklin odkryła również strukturę wirusa mozaiki tytoniowej na kilka lat przed swoją śmiercią.
P: Kiedy zmarła Rosalind Franklin?
O: Rosalind Franklin zmarła na raka jajnika w 1958 roku.
Przeszukaj encyklopedię