Rosalind Franklin (Notting Hill, Londyn, 25 lipca 1920 – Londyn, 16 kwietnia 1958) była brytyjską biofizyczką i chemiczką, znaną przede wszystkim z badań nad strukturą DNA. Już jako nastolatka wiedziała, że chce zostać naukowcem. Uczyła się w St. Paul's Girls' School, a następnie kontynuowała edukację w Newham College w Cambridge (historycznie: Newnham College). W Cambridge uzyskała doktorat z chemii fizycznej, a w swojej wczesnej karierze zajmowała się badaniami nad węglem i strukturą materiałów węglowych.

Praca naukowa i zastosowanie krystalografii rentgenowskiej

Franklin była jedną z pierwszych naukowczyń, które zastosowały rentgenowską krystalografię do badania struktury makromolekuł, w tym DNA. Spędziła kilka lat pracując we Paryżu, gdzie doskonaliła techniki obrazowania i analiz krystalograficznych. Dzięki temu potrafiła dokładnie określić rozmiar, kształt i układ cząsteczek badanych próbek oraz opracowywać rygorystyczne metody przygotowania włókienowych próbek DNA.

Praca w King's College i „Photo 51”

W 1951 roku Franklin przeniosła się do Londynu i dołączyła do zespołu badawczego w King's College, gdzie jej zadaniem było wykonywanie zdjęć rentgenowskich DNA oraz analizy jego struktury i właściwości fizycznych. W pracach tych współpracowała z młodym doktorantem Raymondem Goslingiem. W grupie pracował też Maurice Wilkins, z którym Franklin miała trudne relacje zawodowe wynikające z nieporozumień dotyczących podziału obowiązków i komunikacji. Mimo napięć, Franklin i Gosling uzyskali bardzo dobrej jakości zdjęcia dyfrakcyjne DNA, w tym słynne zdjęcie znane później jako „Photo 51”, które wyraźnie wskazywało na kształt podwójnej helisy.

Wpływ na model DNA i spór o uznanie

W 1951 roku Franklin zaprezentowała na konferencji swoje wnioski dotyczące możliwych kształtów DNA; na wykład ten przyszedł m.in. James D. Watson. Watson i Francis Crick pracowali wówczas nad modelami trójwymiarowymi helisy. Doświadczenia i zdjęcia rentgenowskie uzyskane przez Franklin (w tym Photo 51 oraz nieopublikowane wtedy dane) zostały wykorzystane przez Watsona i Cricka przy budowie ich ostatecznego modelu DNA, który ogłosili w 1953 roku. Franklin nie została wówczas odpowiednio uznana za wkład w to odkrycie; kwestia udostępnienia jej danych i ich wykorzystania bez jej wyraźnej zgody budziła i nadal budzi dyskusje w historiografii nauki.

Dalsze badania nad wirusami

W 1953 roku Franklin opuściła King's College i przeniosła się do Birkbeck College w Londynie, gdzie zajęła się badaniami nad wirusami, w tym nad wirusem mozaiki tytoniu (TMV). Jej prace w dziedzinie wirusologii i struktury molekularnej wirusów przyczyniły się do lepszego zrozumienia ich budowy i mechanizmów replikacji.

Śmierć i dziedzictwo

Franklin zmarła na raka jajnika 16 kwietnia 1958 roku, w wieku 37 lat. W 1962 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny otrzymali FrancisCrick, James D. Watson i Maurice Wilkins. Ponieważ nagrody Nobla nie są przyznawane pośmiertnie, Franklin nie mogła być wzięta pod uwagę; poza tym wkład Franklin długo bywał marginalizowany w opisie odkrycia struktury DNA. W następnych dekadach jej rola została coraz szerzej doceniona, a nazwisko Rosalind Franklin stało się symbolem dyskusji o równouprawnieniu i uznaniu wkładu naukowczyń.

Uznanie i pamiątki

Pośmiertnie Franklin otrzymała wiele wyróżnień i upamiętnień: jej imię noszą instytucje naukowe i nagrody, pojawiły się tablice pamiątkowe, wystawy i publikacje przypominające o jej pracy. Jej metody i wyniki pozostają istotne dla badań strukturalnych i biologii molekularnej, a historia jej życia i badań służy jako przykład zarówno doskonałości naukowej, jak i problemów, z jakimi mogą mierzyć się naukowczynie w środowisku akademickim.

Rosalind Franklin poświęciła karierę badaniom nad strukturą materii na poziomie molekularnym i jej prace pozostają ważnym elementem historii nauki. Jej dokładność eksperymentalna, umiejętność analizowania danych oraz osiągnięcia w krystalografii rentgenowskiej miały trwały wpływ na rozwój biologii molekularnej i wirusologii.