Bookcrossing – czym jest i jak działa uwalnianie książek
Bookcrossing to społeczna praktyka przekazywania książek z rąk do rąk przez zostawianie ich w miejscach publicznych, rejestrowanie i śledzenie ich dalszej wędrówki.
Bookcrossing to społeczna praktyka polegająca na przekazywaniu książek kolejnym czytelnikom bez tradycyjnego pośrednictwa biblioteki lub księgarni. Najczęściej wygląda to tak, że właściciel zostawia egzemplarz w miejscu publicznym, a osoba, która go znajdzie, może go wziąć, przeczytać i puścić dalej. Ideą ruchu jest nadanie książce drugiego życia oraz stworzenie sieci nieformalnej wymiany czytelniczej. Nazwa wywodzi się z serwisu BookCrossing, który pomógł spopularyzować to zjawisko.
W praktyce bookcrossing bywa rozumiany szerzej niż samo „uwalnianie” książek. Może obejmować także bezpośrednią wymianę między użytkownikami, organizowanie kręgów książkowych, w których jedna pozycja krąży po ustalonej kolejności, a także działania lokalnych społeczności czy bibliotek. Wspólnym elementem jest ruch książki i możliwość śledzenia jej drogi przez kolejnych czytelników. W założeniu ma to przybliżać kulturę czytania i budować poczucie, że książka może być dobrem współdzielonym, a nie wyłącznie prywatnym przedmiotem.
Galeria obrazów
6 Obrazy
Jak działa bookcrossing
Typowy proces jest prosty. Książkę oznacza się specjalnym numerem lub notatką, czasem rejestruje w serwisie internetowym, a następnie zostawia w miejscach dostępnych dla innych: na ławce, w kawiarni, pociągu, biblioteczce społecznej albo na wydarzeniu literackim. Osoba, która ją znajdzie, może wejść na stronę projektu i odnotować znalezienie oraz późniejsze przekazanie dalej. Dzięki temu powstaje „biografia” książki, pokazująca, gdzie była i ilu czytelników po drodze spotkała. Wiele osób traktuje to jako połączenie czytelnictwa, zabawy i małej społecznej gry.
Bookcrossing przybiera różne formy, dlatego bywa mylony z innymi rodzajami wymiany książek. Dziki bookcrossing polega na pozostawieniu woluminu w przestrzeni publicznej bez bezpośredniego kontaktu z odbiorcą. Wymiana osobista odbywa się między użytkownikami, którzy przekazują sobie książki bez pośredników. Z kolei book ring to obieg zamknięty: jedna książka krąży w ustalonej kolejności między zapisanymi uczestnikami i zwykle po zakończeniu wraca do właściciela lub organizatora.
Znaczenie i społeczność
Popularność bookcrossingu wynika nie tylko z chęci dzielenia się lekturą, ale też z wymiaru społecznego. Wokół projektu rozwinęły się blogi, fora dyskusyjne, listy mailingowe i spotkania miłośników książek. Blogi i fora pomagają opisywać znalezione egzemplarze, planować kolejne uwolnienia i wymieniać się opiniami o lekturach. Z czasem do ruchu dołączyły także wydarzenia lokalne i międzynarodowe konwencje, które wzmacniają poczucie wspólnoty.
Bookcrossing bywa postrzegany jako inicjatywa promująca czytelnictwo, ponowne wykorzystanie przedmiotów i bardziej otwarty obieg kultury. Nie zastępuje bibliotek ani tradycyjnego rynku książki, ale stanowi ich uzupełnienie. Jego zaletą jest prostota, niski koszt i element niespodzianki: znalezienie książki w nieoczekiwanym miejscu może zachęcić do lektury osoby, które normalnie po nią nie sięgnęłyby. W udanych przypadkach ruch ten naprawdę przybliża ideę, by świat stawał się wspólną, rozproszoną biblioteką, wspieraną także przez globalną sieć czytelników.
Warto pamiętać, że skuteczny bookcrossing opiera się na szacunku do miejsca, w którym pozostawia się książkę, oraz do osób, które mogą ją znaleźć. Dobre praktyki obejmują wybieranie bezpiecznych lokalizacji, unikanie śmiecenia i dołączanie krótkiej informacji wyjaśniającej zasady. Dzięki temu książka ma większą szansę trafić do kolejnego czytelnika, a sama inicjatywa pozostaje czytelna i przyjazna dla otoczenia.
- cel: przekazywanie książek kolejnym czytelnikom;
- formy: uwalnianie, wymiana bezpośrednia, book ring;
- narzędzia: oznaczenia, rejestracja online, społeczności internetowe;
- efekt: promocja czytelnictwa i śledzenie drogi książki.