Richard Dawkins — brytyjski biolog, ewolucjonista i autor 'Bóg urojony'

Życie i wykształcenie

Dawkins urodził się w Kenii, gdzie jego rodzice mieszkali w czasie II wojny światowej i bezpośrednio po niej. W młodości wrócił z rodziną do Wielkiej Brytanii. Studiował nauki przyrodnicze w Balliol College w Oksfordzie, a następnie uzyskał stopień doktora na Uniwersytecie Oksfordzkim, gdzie prowadził badania nad zachowaniami zwierząt pod kierunkiem m.in. Niko Tinbergena. Jego wczesne prace koncentrowały się na etologii i ewolucji zachowań.

Kariera naukowa i dorobek

Dawkins zasłynął jako zwolennik tzw. gen-centrycznego spojrzenia na ewolucję — podkreślał rolę genu jako jednostki doboru naturalnego. Najszerzej znana książka z tego nurtu to Samolubny Gen, która znacząco wpłynęła na sposób myślenia o doborze naturalnym i strategiach reprodukcyjnych. Innymi ważnymi pozycjami są m.in. The Extended Phenotype, River Out of Eden, The Ancestor's Tale oraz książki popularyzujące biologię i krytykujące pseudonaukę.

Główne idee

• Gen jako jednostka doboru: Dawkins argumentuje, że na poziomie ewolucyjnym to geny "działają" poprzez organizmy, które są ich nośnikami.
• Memy: Wprowadził pojęcie mema jako jednostki kulturowej transmisji (analogicznej do genu), co stało się punktem wyjścia do badań nad kulturą i ewolucją kulturową.
• Krytyka kreacjonizmu: Dawkins jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych krytyków kreacjonizmu i inteligentnego projektu, wskazując na dowody naukowe na rzecz ewolucji.

Działalność publiczna i poglądy

Dawkins jest ateistą, wiceprezesem Brytyjskiego Stowarzyszenia Humanistów i zwolennikiem ruchu Brights. W swojej książce The God Delusion z 2006 roku Dawkins twierdzi, że nadprzyrodzony twórca prawie na pewno nie istnieje i że wiara religijna jest złudzeniem — „utrwaloną, fałszywą wiarą”. Do stycznia 2010 roku wersja anglojęzyczna sprzedała się w ponad dwóch milionach egzemplarzy i została przetłumaczona na 31 języków. Dawkins aktywnie uczestniczy w debatach publicznych na temat nauki, edukacji i sekularyzmu oraz publikuje teksty i felietony, m.in. pisze też dla The Huffington Post.

Współpraca naukowa i wpływy

Na pomysły Dawkinsa dotyczące ewolucji duży wpływ miał W.D. Hamilton, którego prace nad doborem krewniaczym i konfliktem genów pomogły ukształtować gen-centryczne podejście. Wpływ ten jest widoczny w książce Dawkinsa "Samolubny Gen". Dawkins i Hamilton zaprzyjaźnili się w Oksfordzie; po śmierci Hamiltona Dawkins napisał jego nekrolog i zorganizował świeckie nabożeństwo upamiętniające.

Krytyka i kontrowersje

Dawkins bywa krytykowany zarówno przez środowiska religijne, jak i przez część naukowców i myślicieli za sposób formułowania tez oraz za stanowczość i retorykę w debatach publicznych. Krytycy wskazują m.in. na upraszczanie niektórych zagadnień kulturowych przy stosowaniu pojęcia memów oraz na momentami polemiczny ton w dyskusjach o religii. Jednocześnie wielu naukowców docenia jego wkład w popularyzację nauki i obronę racjonalizmu.

Nagrody i wyróżnienia

Dawkins otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia za działalność naukową i popularyzacyjną, w tym członkostwo w Royal Society oraz nagrody literackie i edukacyjne. Jego prace miały istotny wpływ na popularyzację teorii ewolucji w XX i XXI wieku.

Życie prywatne

Dawkins prowadził aktywne życie publiczne, udzielał licznych wywiadów i występował w programach radiowych oraz telewizyjnych. Jego zaangażowanie w sprawy publiczne i obrona świeckości państwa uczyniły go jedną z najbardziej rozpoznawalnych postaci brytyjskiej sceny naukowej i publicystycznej.