Muhammad Ahmad (Mahdi) – przywódca powstania mahdyjskiego w Sudanie (1845–1885)
Muhammad Ahmad (Mahdi) — mesjanistyczny przywódca powstania mahdyjskiego w Sudanie (1845–1885), zdobycie Chartumu, walka z turko‑egipską władzą i brytyjskim wpływem.
Muhammad Ahmad bin Abd Allah (12 sierpnia 1845 – 22 czerwca 1885) był sudańskim przywódcą religijnym, który objął kierownictwo ruchu mahdyjskiego i stał się centralną postacią oporu przeciwko turko‑egipskiej administracji. Był związany z sufickim zakonem Samaniyya i 29 czerwca 1881 r. ogłosił się Mahdim — mesjanistycznym odkupicielem wiary islamskiej. Jego proklamacja przyciągnęła szerokie poparcie wśród różnych grup sudańskiego społeczeństwa, zwłaszcza tych, którzy odczuwali niezadowolenie wobec istniejącej władzy.
W drugiej połowie XIX wieku Sudan był formalnie częścią egipsko‑osmańskiego obszaru wpływów, ale w praktyce rządzili tam urzędnicy związani z dworem Khedivów w Egipcie. Wielu miejscowych Arabów i Afrykańczyków było niezadowolonych z polityki turko‑egipskiej — korupcji, ciężkich podatków, przymusowej rekrutacji, rozpowszechnienia handlu niewolnikami i ingerencji w lokalne struktury władzy — mimo że władze te same przyjmowały islam (muzułmanami). Do tych napięć doszły wpływy europejskie i rosnąca militarna oraz gospodarcza dominacja mocarstw europejskich, co nasiliło tendencje odrodzeniowe i ruchy religijne w regionie.
Mahdyzm Muhammada Ahmada odwoływał się do elementów purytańskich i mesjanistycznych znanych także z innych części Afryki (np. ruchy mahdyjskie czy elementy wahhabizmu) — postulował oczyszczenie religii i społeczeństwa oraz zerwanie z nowymi formami zależności politycznej. Jego zwolennicy, nazywani później Ansarami, łączyli motywację religijną z żądaniami politycznymi i społecznymi.
W polityczno‑międzynarodowym tle tego konfliktu znajdowały się interesy brytyjsko‑egipskie. Brytyjczycy zacieśnili wpływy w Egipcie i Sudanie, a całość traktowano często jako "Joint Anglo‑Egyptian Condominium". W praktyce Brytyjczycy popierali rządy dynastii Muhammad Ali Pasha i khediwa w Egipcie; w czasach Mahdiego Egiptem i Sudanem formalnie rządził Tewfik Pasza — uznawany przez Imperium Osmańskie i mający wsparcie Brytyjczyków. Roszczenia brytyjskie do Sudanu skutkowały wysłaniem sił do regionu po tym, jak ruch Mahdiego porażał siły khedive. W związku z nasileniem się powstania rząd brytyjsko‑egipski mianował generała Charlesa George'a Gordona ("Gordon Pasha") gubernatorem generalnym Sudanu, a jego oblężenie i śmierć w Chartumie stały się jednym z najbardziej znanych epizodów tamtego konfliktu.
Od proklamacji Mahdiego w czerwcu 1881 r. do upadku Chartumu w styczniu 1885 r. Muhammad Ahmad prowadził skuteczną kampanię militarną przeciwko władzom turko‑egipskim. Dzięki mobilizacji licznych zwolenników i wykorzystaniu zarówno tradycyjnych metod walki, jak i zdobytej broni palnej, Mahdijczycy odnieśli szereg zwycięstw, które doprowadziły do oblężenia i przejęcia Chartumu. Podczas zdobywania miasta 26 stycznia 1885 r. zginął Charles Gordon, co stało się symbolem klęski wcześniejszego porządku.
Po niespodziewanej śmierci Muhammada Ahmada 22 czerwca 1885 r. władzę po nim przejął jego główny zastępca, Abdallahi ibn Muhammad (znany jako Khalifa Abdallahi), który kontynuował tworzenie tzw. Państwa Mahdiego ze stolicą w Omdurmanie. Rządy Khalify cechowały się próbami centralizacji władzy i restrykcyjną polityką wobec przeciwników; w jego okresie państwo mahdyjskie utrzymywało się jeszcze ponad dekadę, prowadząc zarówno reformy wewnętrzne, jak i kampanie ekspansyjne, aż do klęski w starciu z siłami anglo‑egipskimi dowodzonymi przez Horatio Kitchenera w bitwie pod Omdurmanem w 1898 r.
Poglądy na dziedzictwo Muhammada Ahmada są zróżnicowane. Dla wielu Sudańczyków i niektórych muzułmanów był on przywódcą wyzwoleńczym i reformującym — symbolem oporu przeciwko obcej i skorumpowanej administracji. Jednocześnie zachodnie relacje tamtego czasu, m.in. opisy Winstona Churchilla w dziele "The River War", krytycznie oceniały metody działania Mahdystów i opisywały okres rządów mahdyjskich jako czas brutalnych czystek i nieracjonalnego terroru; Churchill pisał, że w miarę konsolidacji władzy Mahdystów wielu wpływowych i doświadczonych administratorów oraz możnych zostało wyeliminowanych.
Mahdyzm Muhammada Ahmada miał trwały wpływ na historię Sudanu — przyspieszył upadek tradycyjnych struktur kolonialnej kontroli, stworzył krótkotrwałe, ale silne państwo o wyraźnym charakterze religijno‑militarnym i pozostawił spuściznę, która wpływała na polityczne i religijne konflikty w regionie przez kolejne dekady.
Skutki
Rządy Sudanu przez Mahdistów okazały się złe dla jego mieszkańców. Gospodarka Sudanu została tylko zniszczona, a liczba ludności zmniejszyła się o około połowę z powodu głodu, chorób, prześladowań i działań wojennych. Miliony ludzi zginęło w Sudanie od początku istnienia państwa mahdyjskiego do jego upadku. Żadna z tradycyjnych instytucji ani lojalności kraju nie pozostała nienaruszona. Plemiona były podzielone w swoim podejściu do Mahdyzmu, bractwa religijne zostały osłabione, a ortodoksyjni przywódcy religijni zniknęli.
Podbój Sudanu
W 1895 roku rząd brytyjski upoważnił Herberta Kitchenera do rozpoczęcia kampanii na rzecz odbudowy Sudanu. Wielka Brytania dostarczyła mężczyzn i matériel, a Egipt sfinansował wyprawę. Angielsko-egipskie Siły Ekspedycyjne Nilu składały się z 25.800 mężczyzn, z czego 8.600 było Brytyjczykami. Pozostała część to oddziały należące do jednostek egipskich, w tym sześć batalionów zrekrutowanych w południowym Sudanie.
Uzbrojona flotylla rzeczna eskortowała siły, które miały również wsparcie artyleryjskie. W ramach przygotowań do ataku Brytyjczycy utworzyli kwaterę główną armii w Wadi Halfa. W marcu 1896 roku rozpoczęła się kampania. We wrześniu, Kitchener zdobył Dunqulah. Następnie Brytyjczycy wybudowali linię kolejową z Wadi Halfa do Abu Hamad oraz przedłużenie równoległe do Nilu w celu transportu wojsk i zaopatrzenia Berbera. Oddziały anglo-egipskie walczyły i zdobywały różne mniejsze zaangażowania. Ostatecznie żołnierze Kitchenera przemaszerowali i popłynęli w kierunku Omdurmanu.
W Omdurmanie, 2 września 1898 roku, przywódca Sudanu, znany obecnie jako Khalifa, popełnił swój 52.000-osobowy atak frontowy na siły anglosaskie, które zostały zmasakrowane na równinie poza miastem. Rezultat nigdy nie był wątpliwy, głównie z powodu przeważającej brytyjskiej siły ognia. Podczas pięciogodzinnej bitwy zginęło około 11.000 mahdystów, podczas gdy straty Anglo-Egipskie wyniosły 48 zabitych i mniej niż 400 rannych.
Operacja sprzątania trwała kilka lat, ale zorganizowany opór zakończył się, gdy Khalifa, który uciekł do Kurdufanu, zginął w walce pod Umm Diwaykarat, w listopadzie 1899 roku. Wiele obszarów przyjęło z zadowoleniem upadek jego reżimu.
- Churchill, Winston 1889. Wojna o rzekę: historyczny zapis rekonkwistyki Soudana. 2 tomy, Londyn: Longmans Green. Churchill był na wyprawie Kitchenera jako reporter gazetowy. Jego książka została skrócona (skrócona) i ponownie wydana w 1902 roku jako jeden tom.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Muhammad Ahmad bin Abd Allah?
O: Muhammad Ahmad bin Abd Allah był przywódcą religijnym sufickiego zakonu Samaniyya w Sudanie, który 29 czerwca 1881 r. ogłosił się Mahdim lub mesjańskim odkupicielem wiary islamskiej.
P: Jakie były przyczyny niezadowolenia arabskiej ludności Sudanu?
O: Arabska ludność Sudanu miała za złe opresyjną politykę swoich turko-egipskich władców, a także rosnącą dominację militarną i gospodarczą mocarstw europejskich w XIX wieku.
P: Co się stało po proklamacji Muhammada Ahmada?
O: Po proklamacji Muhammad Ahmad prowadził udaną kampanię wojskową przeciwko turko-egipskiemu rządowi Sudanu aż do upadku Chartumu w styczniu 1885 roku.
P: Kto został mianowany przez Wielką Brytanię Generalnym Gubernatorem?
A: Generał Charles George Gordon ("Gordon pasha") został mianowany przez Wielką Brytanię Generalnym Gubernatorem, aby rządzić Sudanem.
P: Jak zmarł Gordon?
A: Gordon zginął w Chartumie z rąk sił Muhammada Ahmada.
P: Co się stało po śmierci Muhammada Ahmada?
O: Po niespodziewanej śmierci Muhammada Ahmada 22 czerwca 1885 r. administrację Sudanu przejął jego główny zastępca. Churchill powiedział, że do tego czasu zabili wszystkich ludzi zdolnych do kierowania nim.
P: Jakie inne ruchy poprzedzały Mahdiyya? O: W Afryce Zachodniej istniały wcześniejsze ruchy mahdystów, a także wahhabizm i inne purytańskie formy odrodzenia islamskiego, które poprzedzały Mahdiyya.
Przeszukaj encyklopedię