Mariana Wiktoria Hiszpańska (31 marca 1718 – 15 stycznia 1781), czasem zapisywana jako Maria Anna Wiktoria, urodziła się jako infantka Hiszpanii, najstarsza córka Filipa V Hiszpańskiego i Elżbiety Farnese. Jako członkini dynastii Burbonów miała od dzieciństwa znaczenie w międzynarodowej polityce dynastycznej — książę Burbonów i hiszpańska dyplomacja przeprowadziły rozmowy o jej małżeństwie z królem Francji.

Wczesne lata i zawód francuski

Już w dzieciństwie Mariana Wiktoria została wybrana na kandydatkę na żonę młodego króla Francji Ludwika XV. Została wysłana na dwór francuski jako przyszła małżonka, ale plany te nie zostały zrealizowane ze względu na różnicę wieku — Francuzi uznali, że jest zbyt młoda, aby szybko zawrzeć małżeństwo dynastyczne z królem. Zawód i odesłanie infantki do Hiszpanii doprowadziły do ochłodzenia stosunków między dworami i miały dalekosiężne konsekwencje dyplomatyczne dla układów europejskich w pierwszej połowie XVIII wieku. W tym kontekście marionetowa rola dworów i rywalizacja o sojusze mocno zaważyły na jej losie.

Małżeństwo i życie w Portugalii

W 1729 roku Mariana Wiktoria została wydana za mąż za infanta Józefa, syna króla Jana V Portugalskiego. Małżeństwo umocniło pozycję Burbonów w relacjach z Półwyspem Iberyjskim. Po śmierci Jana V 31 lipca 1750 jej mąż objął tron jako król Józef I Portugalski, a Mariana Wiktoria stała się królową konsortką Portugalii.

Jako królowa miała wpływ na życie dworu i politykę dynastyczną; jej pozycja była jednak ograniczana przez silną rolę głównych ministrów, w szczególności Sebastião José de Carvalho e Melo, znanego jako markiz de Pombal, który w okresie panowania Józefa I kierował rządem i polityką wewnętrzną kraju. Para królewska doświadczyła jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w historii Portugalii — trzęsienia ziemi w Lizbonie w 1755 roku — a późniejsza odbudowa miasta i centralizacja władzy przypisywane są polityce i działaniom markiza de Pombal.

Regencja i rola wobec córki

Mariana Wiktoria była matką Marii I Portugalskiej, która odziedziczyła tron po śmierci ojca w 1777 roku. W ostatnich miesiącach życia Józefa I Mariana Wiktoria pełniła funkcję regentki, przejmując część obowiązków reprezentacyjnych i administracyjnych. Po wstąpieniu córki na tron pozostawała jej ważną doradczynią, a w kolejnych latach wpływ dworu królewskiego oraz sojusze rodzinne stanowiły istotny element polskiej i europejskiej polityki dynastycznej.

Śmierć i dziedzictwo

Mariana Wiktoria zmarła 15 stycznia 1781. Pozostawiła po sobie rolę łączniczki między dworami Burbonów i Bragançów oraz przykład losów kobiety-dynastki, której życie prywatne i publiczne było ściśle podporządkowane potrzebom polityki dynastycznej XVIII wieku. Jej los — od odrzucenia we Francji jako dziecka do pozycji królowej Portugalii i matki panującej królowej — ilustruje, jak wielkie znaczenie miały małżeństwa dynastyczne dla stosunków międzynarodowych tamtej epoki.