Maria I (z angielskiego: Mary I) (17 grudnia 1734 – 20 marca 1816) była królową Portugalii, Brazylii i Algarves. Znana jako Maria Pobożna (w Portugalii) lub Maria Szalona (w Brazylii), była pierwszą niekwestionowaną królową (we własnej osobie) Portugalii. Jej dwór, kierowany wówczas przez najstarszego syna i dziedzica Dom João, księcia regenta, przeniósł się do ówczesnej portugalskiej kolonii Brazylii. W późniejszym czasie Brazylia została podniesiona z rangi kolonii do rangi królestwa, co doprowadziło do powstania Zjednoczonego Królestwa Portugalii, Brazylii i Algarves.

Wczesne życie i rodzina

Maria urodziła się jako córka króla Józefa I (José I) i infantki Marianny Wiktorii Hiszpańskiej. Pochodziła z dynastii Bragança. Wyszła za mąż za swojego wuja, infant Don Pedro, który po jej wstąpieniu na tron przyjął tytuł króla jako Pedro III. Małżeństwo to miało znaczenie dynastyczne i doprowadziło do urodzenia kilku dzieci, w tym najstarszego syna i przyszłego następcy, Dom João (później Jan VI).

Panowanie i polityka

Maria objęła tron po śmierci ojca i od początku panowania była znana ze swojej pobożności oraz przywiązania do tradycyjnych instytucji kościelnych. Jednym z pierwszych jej działań politycznych było odsunięcie od władzy wpływowego markiza de Pombal, który dominował na scenie politycznej w czasach panowania jej ojca. W efekcie Maria przywróciła część uprawnień dawnym instytucjom i środowiskom, które zostały osłabione w czasie rządów Pombala.

Zdrowie i regencja

W drugiej połowie panowania u Marii wystąpiły problemy ze zdrowiem psychicznym. W wyniku pogorszenia stanu zdrowia psychicznego w praktyce władzę realną przejął jej najstarszy syn, Dom João, działający jako książę regent. Okoliczności i przebieg jej choroby sprawiły, że w historiografii zyskała przydomek „Maria Szalona”, podczas gdy określenie „Maria Pobożna” podkreślało jej religijny charakter i styl życia.

Przeniesienie dworu do Brazylii

W czasie wojen napoleońskich, wobec zagrożenia inwazją wojsk francuskich, królestwo portugalskie podjęło decyzję o ewakuacji dworu i administracji do Brazylii. Dwór, a z nim centralne organy władzy, przeniósł się do Rio de Janeiro, co miało dalekosiężne konsekwencje dla pozycji Brazylii w imperium portugalskim. Pobyt dworu w Brazylii zmienił status tej kolonii — w 1815 roku została ona formalnie podniesiona do rangi królestwa, tworząc wraz z Portugalią i Algarves Zjednoczone Królestwo.

Śmierć i dziedzictwo

Maria zmarła 20 marca 1816 roku w Rio de Janeiro. Po jej śmierci tron objął jej syn jako Jan VI. Panowanie Marii I jest pamiętane jako okres ważnych zmian: koniec dominacji markiza de Pombal, przeniesienie centrum państwa do Ameryki Południowej podczas wojen napoleońskich oraz konstytuowanie nowego, związanego z Brazylią, porządku politycznego. Jej postać budziła kontrowersje — dla jednych symbol tradycyjnej pobożności i troski o instytucje, dla innych przykład monarchini dotkniętej chorobą, której stan wpłynął na przebieg rządów.

  • Data urodzenia: 17 grudnia 1734
  • Data śmierci: 20 marca 1816
  • Znane przydomki: Maria Pobożna, Maria Szalona
  • Znaczenie historyczne: pierwsza królowa Portugalii panująca we własnym imieniu, inicjator zmian prowadzących do podniesienia rangi Brazylii i utworzenia Zjednoczonego Królestwa