Henry David Thoreau (12 lipca 1817 - 6 maja 1862) był amerykańskim pisarzem, przyrodnikiem i filozofem. Jego przyjaciel, Ralph Waldo Emerson, miał na niego wielki wpływ i wspierał go na wiele sposobów. Emerson zapewnił Thoreau miejsce do życia nad stawem Walden Pond, który stał się inspiracją dla jego książki Walden. Najbardziej znany jest z książki Woda
Walden, refleksja nad prostym życiem w naturalnym otoczeniu, oraz esej Obywatelskie nieposłuszeństwo, argument za indywidualnym oporem wobec władz cywilnych w moralnym sprzeciwie wobec niesprawiedliwego państwa.
Życie i działalność
Thoreau urodził się i zmarł w Concord, w stanie Massachusetts. Ukończył Harvard w 1837 roku. Przez krótki czas pracował jako nauczyciel, prowadził też rodzinną fabrykę ołówków i zajmował się geodezją. W Concord poznał czołowych transcendentalistów, zwłaszcza Ralpha Waldo Emersona, który stał się jego mentorem i przyjacielem.
W latach 1845–1847 Thoreau przeprowadził słynny eksperyment życia blisko natury — zamieszkał w niewielkiej chatce nad stawem Walden Pond, na terenie należącym do Emmersona. Pobyt ten, prowadzony w celowym umiarze i obserwacji przyrody, stał się bezpośrednią inspiracją do napisania książki Walden, opublikowanej w 1854 roku.
Walden
Walden to połączenie zapisków przyrodniczych, esejów filozoficznych i autobiografii. Thoreau opisuje w nim życie skromne, uważne i samowystarczalne, które pozwala na głębsze rozumienie siebie i świata. Krytykuje konsumpcjonizm, rutynę i bezrefleksyjną wiarę w „postęp”, jednocześnie celebrując prostotę, pracę fizyczną i bezpośredni kontakt z przyrodą.
"O obywatelskim nieposłuszeństwie"
Esej znany w Polsce jako O obywatelskim nieposłuszeństwie powstał po tym, jak Thoreau w 1846 roku odmówił zapłacenia podatku powszechnego (poll tax) w proteście przeciwko wojnie meksykańsko‑amerykańskiej i instytucji niewolnictwa; za odmowę został aresztowany i spędził noc w więzieniu. W eseju radził, by jednostka kierowała się własnym sumieniem i odmawiała współpracy z instytucjami łamiącymi zasady moralne. Tekst ten (wydany w 1849 r. pod tytułem "Resistance to Civil Government", później znany jako "Civil Disobedience") miał duży wpływ na późniejsze ruchy oporu obywatelskiego.
Myśl i wpływy
- Thoreau był zwolennikiem samodzielności, życia zgodnego z naturą i krytyki materializmu.
- Jego obserwacje przyrodnicze i prowadzone przez całe życie dzienniki są wartościowym źródłem dla historii przyrody i ekologii.
- Poglądy dotyczące nieposłuszeństwa obywatelskiego zainspirowały m.in. Mahatmę Gandhiego i Martina Luthera Kinga Jr.
Dzieła i dzienniki
Oprócz Walden i eseju o nieposłuszeństwie Thoreau napisał m.in. A Week on the Concord and Merrimack Rivers, The Maine Woods, Cape Cod oraz prowadził obszerne dzienniki — prawie 20 tomów notatek, obserwacji i esejów. Jego pisma łączą precyzyjne obserwacje przyrodnicze z refleksją etyczną i filozoficzną.
Śmierć i dziedzictwo
Thoreau zmarł 6 maja 1862 roku, w wieku 44 lat. Zmarł w Concord, najprawdopodobniej na gruźlicę. Pozostawił po sobie dziedzictwo intelektualne wpływające na literaturę przyrodniczą, filozofię obywatelską i ruchy społeczne. Jego wezwanie do świadomego, prostego życia i do moralnej odwagi jednostki pozostaje inspiracją dla ekologów, działaczy na rzecz praw człowieka oraz zwolenników tzw. minimalistycznego stylu życia.