Czarne wdowy (Latrodectus) — rozpoznawanie, ukąszenia i bezpieczeństwo

Poznaj czarne wdowy (Latrodectus): jak je rozpoznać, objawy ukąszeń, pierwsza pomoc i zasady bezpieczeństwa, by chronić siebie i dzieci.

Czarne wdowy to pająki z rodzaju Latrodectus. Najsłynniejszym gatunkiem jest Latrodectus mactans, ale do tego rodzaju należą też inne, często nazywane łącznie „wdowami”. Samica ma błyszcząco czarne ubarwienie i zaokrąglony odwłok z charakterystycznym czerwonym wzorem w kształcie klepsydry na spodniej stronie; u niektórych gatunków występują też czerwone plamki na grzbiecie. Wśród blisko spokrewnionych pająków znajduje się rodzaj Steotoda — tzw. „fałszywe wdowy”, które z wyglądu mogą przypominać prawdziwe wdowy, ale mają słabiej działający jad i rzadziej powodują poważne objawy u ludzi. Prawdziwe pająki wdowy mogą spowodować ukąszenia wywołujące silne objawy u ludzi, a u małych dzieci, osób starszych lub przewlekle chorych ryzyko powikłań jest większe.

Rozpoznawanie

Podstawowe cechy rozpoznawcze:

• Kolor: zwykle intensywnie błyszcząca czerń, choć odcienie mogą się różnić.
• Wzór: najczęściej czerwony kształt przypominający klepsydrę na spodniej stronie odwłoka (nie zawsze widoczny bez obrócenia pająka).
• Rozmiar: samice są znacznie większe od samców; długość ciała samicy podawana jest często jako około 0,5 cala (ok. 12 mm), choć wielkość zależy od gatunku i warunków — niektóre mogą być nieco większe. Samce są zwykle dużo mniejsze i szczupłe.
• Sieć: budują nieregularne, gęste pajęczyny blisko podłoża — w szczelinach, pod deszkami, w skrzynkach, garażach, komorach drewna, piwnicach i innych zacienionych, suchych kryjówkach.

Występowanie i biologia

Gatunki Latrodectus występują na wielu kontynentach, ale poszczególne gatunki mają inne zasięgi. Na przykład L. mactans pochodzi z Ameryk, inne gatunki występują w Europie, Afryce, Azji i Australii. Pająki te prowadzą osiadły tryb życia, budując stałe pajęczyny i polując z zasadzki. Samce często są znacznie mniejsze; podczas rozmnażania zdarza się kanibalizm płciowy — samica może zjeść samca po kopulacji.

Ukąszenia i objawy (latrodectyzm)

Jad pająków wdów zawiera neurotoksynę (aktywną m.in. latroksynę), która wpływa na układ nerwowy. Objawy po ukąszeniu mogą pojawić się w ciągu minut do kilku godzin i obejmują:

• ból w miejscu ugryzienia (początkowo ostry, potem rozprzestrzeniający się);
• obrzęk i zaczerwienienie wokół rany;
• silne skurcze i bóle mięśni (zwłaszcza w okolicach brzucha, pleców i kończyn);
• nadmierne pocenie się, nudności, wymioty, bóle głowy;
• przyspieszone tętno, wzrost ciśnienia krwi, niepokój;
• w rzadkich, cięższych przypadkach zaburzenia oddychania lub silna tachykardia — wymagające pilnej pomocy medycznej.

Większość ukąszeń powoduje bolesne, ale przemijające objawy; ciężkie przypadki są rzadsze, a zgony są obecnie bardzo rzadkie dzięki dostępowi do opieki medycznej i surowicy przeciwwjadowej.

Pierwsza pomoc i leczenie

• Nie panikować — większość ukąszeń nie zagraża życiu dorosłej, zdrowej osoby.
• Oczyścić miejsce ukąszenia wodą z mydłem i unieruchomić kończynę poniżej poziomu serca, jeśli to możliwe.
• Zastosować zimny okład (nie bezpośrednio na skórę — przez materiał) w celu zmniejszenia bólu i obrzęku.
• Unikać rozcięcia rany, wysysania jadu lub stosowania opasek uciskowych — takie działania mogą zaszkodzić.
• Obserwować objawy: jeśli występują nasilone bóle mięśniowe, duszność, wymioty, silne pocenie się, zawroty głowy lub inne objawy ogólnoustrojowe — natychmiast zgłosić się do szpitala.
• W placówce medycznej lekarze mogą podać leki przeciwbólowe, leki rozluźniające mięśnie, leki przeciwwymiotne oraz, w ciężkich przypadkach, surowicę (antywenu) przeciw jadom Latrodectus.

Różnice między prawdziwymi a fałszywymi wdowami

Steotoda (fałszywe wdowy) mogą wyglądać podobnie, ale mają zwykle mniej wyraźne czerwone znaki i ciemniejsze brązowe odcienie zamiast głębokiej czerni. Ich jad jest zazwyczaj dużo słabszy dla ludzi — ukąszenia rzadko powodują objawy systemowe tak nasilone, jak po ugryzieniu prawdziwej wdowy.

Zapobieganie

• Uszczelnianie szczelin w domach, drzwi i oknach.
• Przechowywanie drewna i materiałów budowlanych z dala od ścian budynków, wzniesienie stosów drewna od podłoża.
• Sprawdzanie butów, rękawic i ubrań przed ich założeniem, szczególnie jeśli były pozostawione w piwnicy, garażu czy na zewnątrz.
• Noszenie rękawic i ochronnego obuwia podczas pracy w ogrodzie, w stodole czy przy przenoszeniu pojemników.
• Utrzymywanie porządku w miejscach, gdzie pająki mogą budować pajęczyny (skrzynie, piwnice, strychy, garaże).
• W razie silnego zasiedlenia skorzystać z usług profesjonalnej deratyzacji/insektycydów.

Jeśli ktoś został ugryziony i pojawiają się nasilone objawy — zawsze należy zgłosić się po pomoc medyczną. Nie warto ryzykować samodzielnego „domowego” leczenia w cięższych przypadkach. Jeśli pająka uda się zapamiętać lub bezpiecznie złapać (bez narażenia się na kolejne ugryzienie), identyfikacja może pomóc lekarzom w doborze leczenia.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to są czarne wdowy?

P: Jaka jest naukowa nazwa czarnych wdów?

P: Jak wyglądają pająki czarne wdowy?

P: Jaka jest różnica między pająkami wdowami a fałszywymi wdowami?

P: Jaka jest długość ciała samicy pająka-wdowy?

P: Dlaczego pająki wdowy są uważane za niebezpieczne dla ludzi?

P: Do jakiej grupy należą pająki wdowy i fałszywe pająki wdowy?

Szukaj według litery