Edward III (1312–1377) — król Anglii: panowanie, wojna stuletnia
Edward III — król Anglii (1312–1377): potężne panowanie, zwycięstwa w Wojnie Stuletniej, Zakon Podwiązki i wpływ na dynastie. Poznaj losy władcy, który ukształtował średniowieczną Europę.
Edward III (13 listopada 1312–21 czerwca 1377) był królem Anglii przez niemal pięćdziesiąt lat i jednym z najważniejszych władców średniowiecznej Europy. Jego panowanie przyniosło znaczące zmiany militarne, polityczne i instytucjonalne; to za jego rządów Anglia stała się jedną z najsilniejszych potęg militarnych w Europie.
Wczesne życie i objęcie tronu
Był synem króla Edwarda II i Izabeli Francuskiej. Koronowany został w wieku czternastu lat, po tym jak jego ojciec został zmuszony do abdykacji. W pierwszych latach rządów rzeczywistą władzę sprawowała jego matka i jej kochanek Roger Mortimer, jednak już od połowy lat 30. XIV wieku Edward przejął kontrolę nad rządem i samodzielnie kierował polityką Anglii.
Wojny ze Szkocją i początki konfliktu z Francją
Edward kontynuował politykę przeciwko Szkotów, umacniając angielską pozycję na północy. W 1337 roku wysunął roszczenie do korony francuskiej jako następca dynastii Kapetyngów, co stało się jednym z bezpośrednich powodów wybuchu wojny stuletniej. Konflikt ten trwał z przerwami przez ponad sto lat i miał zasadnicze znaczenie dla polityki i tożsamości Anglii oraz Francji.
Wojna stuletnia — zwycięstwa i traktat
Wojna początkowo przyniosła znaczące zwycięstwa Anglikom. Oparte na sile i taktyce użycie łuczników długich oraz dobre dowodzenie dały sukcesy takie jak bitwy pod Crécy'ego (1346) i Poitiers (1356), gdzie pojmano króla Francji Jana II. Sukcesy te doprowadziły do podpisania traktatu z Brétigny (1360), który w krótkim okresie znacząco powiększył terytoria kontrolowane przez Anglię i przysporzył Edwardowi znacznych wpływów.
Instytucje, reformy i skutki gospodarcze
Edward III rozwinął rolę monarchy w zakresie tworzenia prawa i administracji. Za jego panowania wzrosła rola Parlamentu, rosnęła też kontrola nad szlachtą. W 1348 roku założył słynny Zakon Podwiązki, którego celem było kultywowanie rycerskich ideałów i lojalności wobec monarchy.
W czasie jego rządów Anglia doświadczyła również kryzysów gospodarczych i społecznych. W drugiej połowie panowania dotarła do kraju Czarna Śmierć, która w 1348–1349 roku spustoszyła populację, spowodowała niedobory siły roboczej i zmusiła władzę do wprowadzenia regulacji, jak Statut Robotniczy, mających ograniczać wzrost płac i mobilność pracowników.
Rodzina i sukcesja
Edward poślubił Philippę z Hainault, z którą miał liczne dzieci. Najstarszy syn, Edward "z Woodstock", stał się znany jako Edward, Czarny Książę i odniósł największe zasługi militarne ojca, lecz zmarł przed nim (1376). Wnuk Edwarda, syn Czarnego Księcia, objął tron jako Ryszard II z Anglii, mając zaledwie dziesięć lat, i panował po śmierci Edwarda III, zanim został obalony przez swego kuzyna Henryka IV z Anglii, syna Jana "z Gaunt" (Jan z Gaunt, poprzez małżeństwo z dziedziczką Lancasterów, stał się protoplastą dynastii Lancasterów). Potomkowie Edwarda III odegrali decydującą rolę w późniejszych walkach dynastycznych — jego ród Lancasterów rywalizował w Wojnach Róż z rodem Yorków, którego pretensje dynastyczne częściowo wywodziły się z linii pochodzącej od Lionela "z Antwerpii", syna Edwarda III.
Ostatnie lata i ocena panowania
W ostatnich latach Edward był mniej aktywny z powodu pogarszającego się stanu zdrowia; otaczały go wpływowe postacie, a nad dworem pojawiły się zarzuty o korupcję i nepotyzm. Zmarł 21 czerwca 1377 roku, najprawdopodobniej na udar, i został pochowany w Opactwie Westminsterskim.
W swoim czasie i przez kolejnych kilka stuleci Edward III był szeroko chwalony jako potężny i odnoszący sukcesy władca. W XIX wieku historycy o orientacji whigowskiej krytykowali go jako poszukiwacza przygód i sprawcę kosztownych wojen, ale współcześni historycy znacznie zrewidowali ten obraz, dostrzegając zarówno jego wkład w wzmocnienie instytucji państwowych, jak i znaczenie wojskowych oraz administracyjnych reform, które ukształtowały późniejsze losy Anglii.
Dziedzictwo: Edward III pozostawił po sobie silniejsze państwo, rozwiniętą armię i rycerską kulturę reprezentowaną przez Zakon Podwiązki, ale także obciążenie finansowe oraz problemy społeczne będące skutkiem wojen i epidemii, które wpływały na Anglię przez kolejne dekady.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Edward III?
A: Edward III był królem Anglii, który panował przez 50 lat, od 13 listopada 1312 do 21 czerwca 1377.
P: Ile lat miał Edward, gdy został królem?
A: Edward został koronowany na króla, gdy miał czternaście lat.
P: Co takiego zrobił Edward, że Anglia stała się najsilniejszą potęgą militarną za jego panowania?
O: Podczas swojego panowania Edward ogłosił się następcą tronu francuskiego w 1337 roku i rozpoczął wojnę stuletnią. Odniósł również zwycięstwa pod Crécy i Poitiers, co doprowadziło do zawarcia traktatu w Brétigny, dzięki któremu zyskał wiele terytoriów. Dzięki tym działaniom Anglia stała się najsilniejszą potęgą militarną za jego panowania.
P: Jakie inne osiągnięcia miał Edward podczas swoich rządów?
O: Oprócz uczynienia Anglii silną potęgą militarną, Edward ustanowił Order Podwiązki i rozwinął ustawodawstwo i rząd.
P: Jak późniejsze pokolenia określały jednego z synów Edwarda?
O: W późniejszych pokoleniach jeden z synów Edwarda, Edward "z Woodstock", był nazywany po prostu "Edwardem, Czarnym Księciem".
P: Kto został następcą króla Edwarda III po jego śmierci?
O: Po śmierci króla Edwarda w 1377 roku, w wieku 64 lat, jego młodszy syn Ryszard "z Bordeaux" zastąpił go jako Ryszard II, zanim został obalony przez Henryka IV, którego ojciec Jan "z Gaunt" ożenił się z dziedziczką Lancasterów.
P: O czym były Wojny Róż?
O: Wojny Róż toczyły się między dwoma gałęziami wywodzącymi się z dwóch różnych dzieci z rodu Edwardsa: rodu Lancaster wywodzącego się z syna Edwardsa, Lionela "z Antwerpii" i rodu York wywodzącego się z córki Edwardsa o to, kto powinien być prawowitym królem.
Przeszukaj encyklopedię