5145 Pholus to Centaur (mała planetoida) układu słonecznego, poruszający się po wydłużonej orbicie z perihelionem (najbliżej Słońca) położonym bliżej niż orbita Saturna i z afelionem (najdalej od Słońca) większym niż orbita Neptuna. To rozciągnięte, niestabilne orbitalnie ciało należy do populacji obiektów krążących pomiędzy orbitami planet zewnętrznych, które często mają pochodzenie w zewnętrznych rejonach Układu Słonecznego.

Odkrycie i nazwa

Został odkryty w 1992 roku przez Davida L. Rabinowitza podczas działań Project Spacewatch i później oficjalnie oznaczony jako 5145 Pholus. Został on odnaleziony przez Davida L. Rabinowitza, ówczesnego Project Spacewatch Uniwersytetu w Arizonie, i nazwany na cześć Pholusa — postaci z mitologii greckiej z grupy Centaurów; w mitologii Pholus bywa przedstawiany jako krewny lub towarzysz Chiron. Nazewnictwo tej klasy obiektów — obiektów przecinających orbity planet zewnętrznych — nawiązuje do postaci Centaurów z mitologii.

Orbita i dynamika

Astronomowie określają orbitę Pholusa jako silnie ekscentryczną i przejściową — obiekt ten znajduje się w strefie dynamiki, w której grawitacyjne perturbacje planet zewnętrznych (zwłaszcza Jowisza i Neptuna) mogą w dłuższej skali czasowej zmieniać jego trajektorię. Bliskie zbliżenia tego ciała z planetami nie są częste: symulacje orbitalne sugerują, że od 764 r. p.n.e. nie znajdował się on w obrębie jednej jednostki astronomicznej (ok. 150 mln km) żadnej planety i nie powróci do takiego stanu przynajmniej do 5290 r. Jego status jako Centaura wskazuje, że prawdopodobnie pochodzi z zewnętrznego rejonu Układu Słonecznego i został przemieszcany do obecnej orbity przez oddziaływania z większymi planetami.

Pochodzenie i wiek orbitalny

Astronomowie uważają, że Pholus zaczynał jako obiekt pasowy Kuipera. Po przemieszczeniu do wewnętrznych obszarów Układu Słonecznego stał się częścią populacji Centaurów. Orbity Centaurów są z reguły chaotyczne na skali czasowej kilku milionów lat, dlatego ich przynależność jest przejściowa — z czasem mogą zostać wyrzucone w przestrzeń międzygwiezdną, przeniesione ku wewnętrznemu Układowi Słonecznemu lub przekształcić się w obiekty aktywne (komety).

Właściwości fizyczne i powierzchnia

  • Barwa: Pholus jest znany z bardzo czerwonego zabarwienia powierzchni — z powodu tej cechy bywa nazywany nieformalnie "Wielką czerwienią".
  • Skład powierzchni: Za czerwony kolor naukowcy przypisują obecność związków organicznych; obserwacje sugerują, że na powierzchni mogą występować złożone produkty chemiczne powstające wskutek promieniowania (np. tholiny). W tekście źródłowym spotykamy zapis związkamiorganicznymi.
  • Rozmiar: Szacowana średnica Pholusa wynosi około 185 ± 16 km.
  • Aktywność: W przeciwieństwie do pierwszego rozpoznanego Centaura — 2060 Chiron — Pholus nie wykazał obserwowalnych oznak aktywności kometarnej (brakuje obserwowanej otoczki gazowo-pyłowej i charakterystycznego warkocza).

Znaczenie naukowe i obserwacje

Pholus jest interesującym obiektem do badań, ponieważ jego silnie czerwony spektrom i stosunkowo duży rozmiar dostarczają wskazówek o procesach chemicznych zachodzących na powierzchniach obiektów transneptunowych i centaurów. Obserwacje fotometryczne, spektroskopowe i termiczne pomagają określić albedo, skład i ewolucję powierzchni. Monitorowanie takich obiektów pozwala też lepiej rozumieć dynamikę przemieszczania się ciał z pasowy Kuipera.

Podsumowanie

5145 Pholus to nietypowy i ważny przedstawiciel klasy Centaurów: duży, bardzo czerwony obiekt o wydłużonej i niestabilnej orbicie, prawdopodobnie pochodzący z pasa Kuipera. Brak obserwowanej aktywności kometarnej oraz duża czerwoność powierzchni czynią go cennym celem dalszych obserwacji, które mogą ujawnić więcej szczegółów na temat składu i historii tych pośrednich ciał Układu Słonecznego.