Lata 1740–1749: wydarzenia, przywódcy, narodziny i zgony

Przegląd lat 1740–1749: kluczowe wydarzenia, wpływowi przywódcy oraz najważniejsze narodziny i zgony — historia dekady w pigułce.

1. Wydarzenia

• Śmierć cesarza Karola VI i początek wojny o sukcesję austriacką (1740) – po śmierci Karola VI doszło do sporu o dziedziczenie jego posiadłości. Monarchie europejskie zakwestionowały prawo sukcesji Marii Teresy, co stało się przyczyną wojny o sukcesję austriacką (1740–1748), obejmującej wiele frontów w Europie i zamorskich koloniach.
• Wzrost potęgi Prus – w 1740 roku na tron pruski wstąpił Fryderyk II (Fryderyk Wielki). Już w 1740–1742 doszło do I wojny śląskiej (część wojny o sukcesję austriacką), w trakcie której Prusy zajęły Śląsk; kluczowa bitwa pod Mollwitz (1741) potwierdziła militarne ambicje Prus.
• II wojna śląska i traktaty kończące walki regionalne – konflikt między Austrią a Prusami ponownie wybuchł w 1744–1745; zakończył się on m.in. Traktatem z Drezna (1745), który utrzymał prawie całość Śląska przy Prusach.
• Walka wielkich mocarstw na Europę Zachodnią – ważne starcia to m.in. bitwa pod Dettingen (1743, zwycięstwo sprzymierzonych), bitwa pod Fontenoy (1745, zwycięstwo Francji) oraz bitwa pod Lauffeld (1747).
• Ruch Jakobitów w Wielkiej Brytanii (1745–1746) – powstanie pod przywództwem Karola Edwarda Stuarta (Bonnie Prince Charlie) zakończyło się klęską pod Culloden (1746), co zakończyło znaczące aspiracje Stuartów do tronu brytyjskiego.
• Teatr północnoamerykański: King George’s War i oblężenie Louisbourg – wojna w Ameryce Północnej była częścią globalnego konfliktu; w 1745 nowoanglicy zdobyli silną twierdzę francuską Louisbourg na wyspie Cape Breton.
• Pokój w Akwizgranie / Aix-la-Chapelle (1748) – formalne zakończenie wojny o sukcesję austriacką; potwierdził on wiele zdobyczy terytorialnych, lecz nie rozwiązał wszystkich napięć międzynarodowych.
• Zmiany w Imperium Rosyjskim – po śmierci carycy Anny (1740) nastąpiły burzliwe wydarzenia na rosyjskim tronie; w 1741 władze przejęła Elżbieta Piotrowna, co zmieniło orientację polityczną Rosji.
• Kolonizacja i rozwój Ameryk Północnych – w 1749 założono brytyjskie miasto Halifax (Nowa Szkocja), mające znaczenie militarne i osadnicze w kontekście rywalizacji z Francją.
• Literatura i myśl polityczna – w 1748 ukazało się ważne dzieło Monteskiusza O duchu praw, które miało długofalowy wpływ na politykę i teorię ustrojów.

2. Światowi przywódcy

• Maria Teresa – arcyksiężna i królowa Czech oraz Węgier; od 1740 r. centralna postać konfliktu o sukcesję austriacką, rządziła Habsburgami przez kolejne dekady.
• Fryderyk II (Fryderyk Wielki) – król Prus od 1740 r., zainicjował reformy wojskowe i administracyjne; pod jego rządami Prusy stały się jednym z czołowych państw niemieckich.
• Elżbieta I (Elżbieta Piotrowna) – cesarzowa Rosji od 1741 r., przejęła władzę po serii dworskich przewrotów.
• Ludwik XV – król Francji (1715–1774), za jego panowania Francja była głównym przeciwnikiem Wielkiej Brytanii i jej sojuszników w wojnie o sukcesję austriacką.
• Jerzy II – król Wielkiej Brytanii i Elektor Hanoweru; brał udział w działaniach przeciwko Francji na kontynencie i w Ameryce Północnej.
• Filip V i Ferdynand VI – Filip V panował w Hiszpanii do 1746 r.; po jego śmierci tron objął Ferdynand VI, co miało wpływ na politykę hiszpańską wobec Europy.
• Qianlong – cesarz Chin z dynastii Qing (panowanie od 1735), kontynuował politykę ekspansji i konsolidacji wewnętrznej Państwa Środka.
• Papież Benedict XIV – wybrany w 1740 roku, jego pontyfikat (po decyzjach konklawe 1740) obejmował sprawy Kościoła i wpływy w polityce europejskiej.

3. Narodziny

Poniżej wybrane ważne postacie urodzone w latach 1740–1749; przy niektórych podano orientacyjne daty, jeśli źródła różnią się co do dokładnego dnia.

• 1741 – Joseph II (cesarz rzymsko-niemiecki i współrządca Austrii), reformator oświeceniowy.
• 1743 (około) – Toussaint Louverture (przywódca rewolucji haitańskiej; data urodzenia podawana jest orientacyjnie jako około 1743).
• 1746 – Benjamin Rush (amerykański lekarz, działacz polityczny i jeden z Ojców Założycieli USA).
• 1747 – John Paul Jones (skipper i admirał uważany za ojca amerykańskiej marynarki wojennej).
• 1748 – Karol IV (Carlos IV), przyszły król Hiszpanii (ur. 1748), ważna postać hiszpańskiej polityki końca XVIII wieku.

4. Zgony

• 1740 – Karol VI Habsburg (cesarz rzymsko‑niemiecki) – jego śmierć wywołała konflikt o sukcesję austriacką.
• 1740 – Fryderyk Wilhelm I (król Prus) – jego śmierć w 1740 r. umożliwiła objęcie tronu przez Fryderyka II.
• 1744 – Alexander Pope (poeta angielski) – znaczący twórca literatury osiemnastego wieku.
• 1745 – Jonathan Swift (pisarz i satyryk) – autor m.in. Podróży Guliwera, zmarł w 1745 r.
• 1746 – Filip V (król Hiszpanii) – jego śmierć doprowadziła do przejęcia tronu przez Ferdynanda VI.

Okres 1740–1749 to dekada intensywnych konfliktów, realignacji sojuszy i ważnych zmian dynastycznych. Wojna o sukcesję austriacką oraz jej odgałęzienia w obu Amerykach ukształtowały polityczną mapę Europy połowy XVIII wieku, przy jednoczesnym rozwoju myśli oświeceniowej, która wpływała na reformy i idee przyszłych pokoleń.

Szukaj według litery