The Zodiac Killer lub Zodiac był seryjnym mordercą, który działał w północnej Kalifornii od co najmniej późnych lat 60. do wczesnych lat 70. Tożsamość zabójcy pozostaje nieznana. Zodiak zamordował ofiary w Benicia, Vallejo, Lake Berryessa i San Francisco między grudniem 1968 a październikiem 1969 roku. Celem było czterech mężczyzn i trzy kobiety w wieku od 16 do 29 lat. Nazwa "Zodiak" została użyta przez mordercę w serii listów z pogróżkami wysłanych do lokalnej prasy w Bay Area. Listy te zawierały cztery kryptogramy (lub szyfry). Spośród czterech wysłanych kryptogramów tylko jeden został ostatecznie rozwiązany.

Ataki i ofiary

Najbardziej powszechnie uznawane za związane z Zodiakiem zdarzenia to:

  • 20 grudnia 1968 — David Faraday i Betty Lou Jensen zostali zastrzeleni przy Lake Herman Road (okolice Benicia).
  • 4 lipca 1969 — Darlene Ferrin i Michael Mageau zostali postrzeleni na parkingu w Blue Rock Springs (Vallejo); Ferrin zginęła, Mageau ocalał i później zeznał przeciwko nieznanemu napastnikowi.
  • 27 września 1969 — Bryan Hartnell i Cecelia Shepard zostali zaatakowani nożem nad jeziorem Berryessa; Shepard zmarła kilka dni później, Hartnell przeżył.
  • 11 października 1969 — Paul Stine, taksówkarz, został zastrzelony w dzielnicy Presidio Heights w San Francisco; sprawca pozostawił ślady świadczące o powiązaniu z listami do mediów.

Powyższe ataki różniły się metodą (strzały w większości, brutalne dźgnięcia w Lake Berryessa) oraz motywacją sprawcy, który w listach twierdził, że zabija dla przyjemności i przyznawał się do kolejnych zbrodni — choć wiele z tych twierdzeń nie zostało potwierdzonych przez policję.

Listy, szyfry i symbol

Zodiak kontaktował się z prasą, policją i radiostacjami, wysyłając listy zawierające groźby, opisy rzekomych czynów oraz symbole — najbardziej rozpoznawalnym jest okrąg z krzyżykiem w środku. Wśród przesyłanych materiałów były cztery kryptogramy:

  • Z408 — rozwiązany w 1969 roku przez nauczyciela i jego żonę; zawierał fragmentowy tekst o charakterze wyznaniowo-podżegającym.
  • Z340 — długo niesolwowany, a następnie w 2020 roku ogłoszony jako rozwiązany przez zespół badaczy składający się z kryptologów i entuzjastów; rozwiązanie wzbudziło dyskusje co do interpretacji i autentyczności pełnego rozczytania.
  • Z13 i Z32 — krótsze szyfry, które wciąż budzą kontrowersje i dla których nie ma powszechnie przyjętego rozwiązania.

Poza szyframi Zodiak wysyłał także inkluzje materiałów (m.in. listy i koperty), które stały się przedmiotem późniejszych badań kryminalistycznych i prób ekstrakcji DNA.

Śledztwo i podejrzani

Podejrzani byli wskazywani przez organy ścigania i śledczych amatorów, głównie przez Dave'a Toschi (gliniarza z SFPD) oraz autorów śledczych jak Robert Graysmith, ale nie pojawiły się żadne rozstrzygające dowody, które pozwoliłyby na jednoznaczne ustalenie tożsamości sprawcy. Jednym z najbardziej znanych podejrzanych był Arthur Leigh Allen — śledczy i publiczność wskazywali na niego z powodu posiadania motywów i pewnych poszlak; Allen zmarł w 1992 roku, a dowody łączące go z zabójstwami nigdy nie zostały uznane za wystarczające.

Inne wymieniane w literaturze i mediach nazwiska to m.in. Ross Sullivan, Lawrence Kane, Richard Gaikowski czy Earl Van Best Jr. Wiele hipotez opiera się na analizie pisma, zeznań świadków, danych balistycznych oraz analogii między różnymi atakami, lecz żadna z hipotez nie doprowadziła do formalnego oskarżenia i skazania.

Dowody, badania DNA i status sprawy

Przez dekady organy ścigania i niezależni badacze podejmowali próby wykorzystania nowoczesnych technik kryminalistycznych — w tym badań DNA z kleju kopert, znaczków i innych materialnych dowodów. Wyniki były częściowe i niejednoznaczne: pojawiały się profile mitochondrialnego DNA, które mogły pasować do szerokich grup populacji, ale brakowało jednoznacznych dopasowań do żyjących podejrzanych. Wskutek upływu czasu i zanieczyszczeń materiał dowodowy często okazywał się trudny do wykorzystania.

Departament Policji San Francisco (SFPD) oznaczył sprawę jako "nieaktywną" w kwietniu 2004 roku, ale ponownie otworzył ją w pewnym momencie przed marcem 2007 roku. Sprawa pozostaje również otwarta w mieście Vallejo, a także w hrabstwach Napa i Solano. Kalifornijski Departament Sprawiedliwości utrzymuje otwarte akta sprawy morderstw Zodiaka od 1969 roku.

Współczesne śledztwa i kontrowersje

W ostatnich dekadach pojawiały się okresowe nagłówki informujące o „przełomach” — czasem na skutek nowych analiz kryminalistycznych lub rzekomych rozwiązań szyfrów. Jednak wiele z tych ogłoszeń spotykało się z krytyką specjalistów i policji, a w niektórych przypadkach dalsze badania wykazywały brak jednoznacznych dowodów.

Wpływ kulturowy

Sprawa Zodiaka wywarła trwały wpływ na kulturę popularną i kryminologię: stała się przedmiotem książek, programów telewizyjnych i filmów — najbardziej znanym filmem fabularnym jest "Zodiac" w reżyserii Davida Finchera (2007), oparty częściowo na książkach Roberta Graysmitha, który prowadził własne, krytyczne dochodzenie. Tajemnica, medialne zaangażowanie i charakter listów przyczyniły się do utrwalenia Zodiaka jako jednego z najbardziej zagadkowych i przerażających niewyjaśnionych spraw kryminalnych w historii USA.

Aktualny stan: Mimo wielu teorii, badań i medialnego zainteresowania, tożsamość Zodiaka nie została potwierdzona w sposób prawnie wiążący. Sprawa pozostaje jednym z najbardziej znanych, nierozwiązanych przypadków seryjnych morderstw w Stanach Zjednoczonych.