Zina (zināʾ) – definicja i konsekwencje w prawie islamskim

Zina (zināʾ) – definicja i konsekwencje w prawie islamskim: kary, dowody i skutki społeczne. Wyjaśnienie przepisów szariatu i praktycznych implikacji.

Zināʾ (زِنَاء) lub zina (زِنًى lub زِنًا) to w islamskim prawie określenie nielegalnych stosunków seksualnych między mężczyzną i kobietą, którzy nie pozostają w ważnym małżeństwie zawartym przez nikah. Termin obejmuje zarówno kontakty przedmałżeńskie, jak i pozamałżeńskie; w szerszym użyciu bywa też stosowany do opisania cudzołóstwa (dobrowolne stosunki seksualne poza małżeństwem) oraz aktów homoseksualnych (dobrowolne stosunki seksualne między partnerami tej samej płci).

W klasycznym piśmiennictwie czterech sunnickich szkół Sunni fiqh (orzecznictwo islamskie) oraz w szkołach Shi'a fiqh czynność tę kategoryzuje się jako grzech i – w określonych sytuacjach – jako przestępstwo z grupy hudud (kary ustalone przez prawo religijne jako „roszczenia Boga”). W praktyce prawnej znaczenie i konsekwencje zależą jednak od szkoły prawnej, źródeł dowodowych i interpretacji. Zina może być rozpatrywana jako przestępstwo podlegające karze hudud, albo jako czyn podlegający taʿzīr (dyskrecyjne kary sądowe), jeśli nie spełnione są rygorystyczne warunki dowodowe hudud.

Dowody i procedury

W klasycznym prawie islamskim do udowodnienia aktu zina wymagane były zwykle jedne z następujących dowodów:

• ciąża niezamężnej kobiety – w praktyce historycznej bywała traktowana jako istotny dowód, choć interpretacje różnią się między szkołami,
• dobrowolne wyznanie osoby oskarżonej o dokonanie zina przed sądem (zazwyczaj powtarzane i nieodwołane),
• zeznania czterech wiarygodnych naocznych świadków, którzy widzieli sam akt penetracji (bardzo wysoki próg dowodowy).

W praktyce dowód czterech świadków jest niezwykle rzadki; znaczna część klasycznych procesów dotyczących zina opierała się na ciąży niezamężnej kobiety lub na wyznaniu. Ze względu na rygor wymogów dowodowych oraz na ryzyko fałszywych oskarżeń, islamskie prawo zabrania też bezpodstawnego oskarżania o zina – pomówienie takie nazywa się qadhf (القذف) i samo w sobie jest przestępstwem.

Kary

Rodzaj kary zależy od kwalifikacji czynu (np. czy oskarżony był „muḥṣan” – osobą uprawnioną do małżeństwa/małżonkiem) oraz od szkoły prawnej. W tradycyjnym piśmiennictwie:

• dla osoby niebędącej żonatą/niezamężnej (tzw. zina al-nābata) zwykle przewidywano karę chłosty (hadd) – klasycznie 100 batów,
• dla osoby zamężnej/żonatej dopuszczano w niektórych szkołach karę śmierci przez ukamienowanie (rajm) w przypadkach uznanych za cudzołóstwo popełnione przez osobę „muḥṣan”,
• w praktyce sądowej wiele przypadków kwalifikowano jako taʿzīr (kara dyskrecjonalna), gdy brakowało pełnych dowodów hudud; kary taʿzīr są ustalane przez sędziego i mogą się znacznie różnić.

Należy podkreślić, że szczegóły wykonania i stosowania kar historycznych są przedmiotem dużych różnic między szkołami prawa i między historycznymi a współczesnymi systemami prawnymi państw muzułmańskich.

Problemy praktyczne i współczesna krytyka

W praktyce historycznej i we współczesnych zastosowaniach pojawiają się poważne problemy i kontrowersje:

• rygorystyczne wymogi dowodowe hudud bywają interpretowane tak, że ofiary gwałtu są narażone na oskarżenia o zina, jeśli nie dostarczą odrębnych, przekonujących dowodów na gwałt; w wielu współczesnych analizach i reformach podkreśla się, że przestępstwo gwałtu powinno być traktowane oddzielnie i nie prowadzić do karania ofiar,
• różnice między tradycyjnymi normami a współczesnymi standardami praw człowieka powodują silne spory międzynarodowe i wewnętrzne; organizacje praw człowieka krytykują stosowanie kar cielesnych i kary śmierci za czyny seksualne,
• we współczesnych systemach prawnych państw muzułmańskich podejście jest zróżnicowane: niektóre państwa wprowadziły kodyfikacje oparte na elementach fiqh i stosują kary hudud, inne ograniczyły się do penalizacji niektórych zachowań lub klasyfikują je jako przestępstwa świeckie, a jeszcze inne w praktyce nie egzekwują historycznych sankcji hudud.

Uwaga językowa

Termin zina (زِناء / زِناءً) nie należy mylić z kobiecym imieniem Zina lub Zeina (زينة). Chociaż w zapisie łacińskim bywają podobne, po arabsku są to różne formy i pochodzenia: nazwa osobowa زينة wywodzi się z arabskiego rdzenia z-y-n i oznacza „ozdobę, piękno”; ma inną wymowę i semantykę niż termin prawny زِنَاء. (Zachowano powiązanie językowe: językowy.)

Podsumowując, zina w prawie islamskim to kategoria obejmująca różne akty seksualne poza małżeństwem i – w zależności od szkoły i okoliczności – może być traktowana jako grzech, jako przestępstwo hudud lub jako czyn podlegający karze dyskrecjonalnej. W literaturze i praktyce prawnej występuje znaczne zróżnicowanie interpretacyjne, a współczesne debaty skupiają się na kwestii dowodów, ochronie ofiar przestępstw seksualnych oraz zgodności sankcji z prawami człowieka.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest zināʾ?

P: Jak karane jest zināʾ w prawie szariatu?

P: Jakich rodzajów dowodów można użyć, aby udowodnić akt zina?

P: Co się dzieje, jeżeli nie ma wystarczającej liczby naocznych świadków, którzy mogliby zeznawać przed sądem?

P: Czy zina jest związana z jakimiś innymi słowami o podobnej pisowni?

P: Czy w przypadku oskarżeń o zinę mężczyźni są oskarżani częściej niż kobiety?

Szukaj według litery