Wuhan Institute of Virology, Chińska Akademia Nauk (WIV) jest instytutem badawczym. Został on zaprojektowany do badań nad wirusologią i jest prowadzony przez Chińską Akademię Nauk (CAS). Instytut znajduje się w Dystrykcie Jiangxia, Wuhan, Hubei. W 2015 r. WIV uruchomił pierwsze w Chinach laboratorium o poziomie bezpieczeństwa biologicznego 4 (BSL‑4), przeznaczone do badań nad wysoce zakaźnymi patogenami.

Zakres działalności i badania

WIV prowadzi badania podstawowe i stosowane z zakresu wirusologii, immunologii i ekologii zakażeń. Jednym z ważnych obszarów działalności były badania koronawirusów pochodzących od nietoperzy: zbieranie próbek środowiskowych i sekwencjonowanie genomów wirusów w celu lepszego zrozumienia ich różnorodności, ewolucji i potencjału zoonotycznego (przejścia na ludzi). Prace te mają na celu m.in. ocenę ryzyka pojawienia się nowych patogenów oraz opracowanie strategii zapobiegania i kontroli chorób.

Laboratorium BSL‑4

Laboratorium BSL‑4 w Wuhan zostało zbudowane z myślą o badaniu patogenów wymagających najwyższego poziomu zabezpieczeń (np. wirusów o wysokiej śmiertelności lub braku skutecznych terapii). Praca w takim obiekcie wiąże się z rygorystycznymi procedurami bezpieczeństwa, kontrolą dostępu, specjalistycznym wyposażeniem i szkoleniami personelu. Budowa BSL‑4 wzbudziła zainteresowanie międzynarodowe ze względu na skalę projektu i jego rolę w badaniach nad wirusami nietoperzy.

Kontrowersje i badania dotyczące początku pandemii

W styczniu 2020 r. rozpowszechniły się teorie spiskowe, które sugerowały, że pandemia COVID-19 mogła pochodzić od wirusa stworzonego lub uwolnionego z WIV. Większość naukowców i analiz genomowych wskazywała jednak, że wirus SARS‑CoV‑2 ma cechy zgodne z naturalnym pochodzeniem i ewolucją w populacjach zwierzęcych, a nie z inżynierią laboratoryjną.

W 2018 r. — jak donosiły media — Departament Stanu USA podniósł obawy dotyczące bezpieczeństwa niektórych badań nad koronaawirusami prowadzonych w WIV. W kwietniu 2020 r. pojawiły się relacje, że urzędnicy wywiadu amerykańskiego badali możliwość, iż SARS‑CoV‑2 mógł zostać uwolniony przypadkowo przez pracowników laboratorium badających nietoperze. W toku kolejnych miesięcy i lat przeprowadzono różne dochodzenia i analizy, zarówno przez organizacje międzynarodowe, jak i agencje wywiadowcze.

Wnioski naukowe i stanowisko ekspertów

Wielu ekspertów z dziedziny wirusologii, epidemiologii i biologii ewolucyjnej uważa, że najbardziej prawdopodobnym wyjaśnieniem powstania pandemii jest naturalne „przejście gatunkowe” (spillover) z rezerwuara zwierzęcego na ludzi. Analizy genomowe SARS‑CoV‑2 oraz zbadane pokrewne sekwencje wirusów odnotowane u nietoperzy i innych zwierząt nie wskazywały na jednoznaczne ślady manipulacji laboratoryjnej. W deklaracjach naukowych podkreślano brak twardych dowodów potwierdzających hipotezę celowego stworzenia lub celowego uwolnienia wirusa.

Jednocześnie kwestia pochodzenia wirusa pozostawała przedmiotem debaty politycznej i naukowej. Raporty i dochodzenia — w tym misja WHO i późniejsze analizy międzynarodowe — uznały za mało prawdopodobne, by pandemia była wynikiem awarii w laboratorium, choć w niektórych środowiskach i agencjach wywiadowczych sprawa była rozpatrywana dalej i nie we wszystkich przypadkach osiągnięto pełną zgodę co do stopnia prawdopodobieństwa poszczególnych scenariuszy.

Dodatkowe uwagi o ryzyku i bezpieczeństwie

W regionie Azji Południowo‑Wschodniej krąży wiele różnych koronawirusów w populacjach nietoperzy i innych dzikich zwierząt. Przejścia między gatunkami i sporadyczne zakażenia ludzi przez patogeny zwierzęce to zjawiska znane i wcześniej obserwowane. WIV współpracował z instytucjami zagranicznymi, a niektórzy jego pracownicy odbywali szkolenia za granicą; w licznych publikacjach zwracano uwagę na stosowanie procedur bezpieczeństwa, choć krytycy podnosili także kwestie przejrzystości i wymiany informacji w początkowej fazie pandemii.

Podsumowanie

W skrócie: Wuhan Institute of Virology jest instytutem badawczym zajmującym się m.in. wirusologią, który w 2015 r. uruchomił laboratorium BSL‑4. Pojawiły się teorie łączące WIV z początkiem pandemii COVID‑19, jednak dotychczasowe analizy naukowe oraz raporty międzynarodowe zasadniczo wskazują na naturalne pochodzenie SARS‑CoV‑2. Dochodzenia i oceny wywiadowcze różniły się w szczegółach i stopniu pewności, a dyskusja o pełnym wyjaśnieniu pochodzenia wirusa — wraz z wnioskami dotyczącymi bezpieczeństwa biologicznego i transparentności — nadal stanowi przedmiot zainteresowania naukowego i politycznego.