Góry Wrangell to wysokie pasmo górskie we wschodniej Alasce w Stanach Zjednoczonych. Znaczna część tego pasma znajduje się w Parku Narodowym i Rezerwacie Wrangell–Saint Elias. Góry Wrangell powstały w dużej mierze w wyniku aktywności wulkanicznej — w ich obrębie występują rozległe formy wulkaniczne i stożki. Znajdują się tam jedne z najwyższych wierzchołków wulkanicznych w USA, m.in. Mount Blackburn i Mount Sanford, które często wymieniane są wśród najwyższych wulkanicznych szczytów tego kraju. Pasmo wzięło swoją nazwę od Mount Wrangell, który jest jednym z największych wulkanów tarczowych na świecie. Jest to również jedyna góra w tym paśmie, która wykazuje współczesną aktywność wulkaniczną.
Położenie i krajobraz
Góry Wrangell leżą na północny zachód od Gór Świętej Elias i na północny wschód od Gór Chugach. Pasmo tworzy masywne, rozległe grzbiety z licznymi lodowcami, dolinami i wysokimi szczytami. Ich obecność znacząco wpływa na klimat regionu — góry blokują ciepłe, wilgotne powietrze znad Oceanu Spokojnego, przez co tereny po północnej stronie pasma leżą w strefie chłodnej i suchej, a zimą stają się jednymi z najzimniejszych obszarów Ameryki Północnej.
Wulkanizm i geologia
Pod względem geologicznym Gór Wrangell to przede wszystkim wulkany tarczowe i stożki pochodzenia wulkanicznego, nałożone na starsze struktury tektoniczne. Mount Wrangell to rozległy wulkan tarczowy z rozległą, niekiedy parującą częścią szczytową; wykazuje on fumarole i inne przejawy aktywności hydrotermalnej. Pozostałe wysokie masywy — mimo że mają wulkaniczne korzenie — są również silnie przekształcone przez naprężenia tektoniczne i erozję lodowcową, dlatego krajobraz jest zróżnicowany: od łagodnych stoków wulkanicznych po ostre, skaliste grzbiety.
Klimat i lodowce
Wysokie opady występują po stronie zwróconej ku Pacyfikowi, co sprzyja rozwojowi dużych lodowców. W obrębie pasma i przyległych terenów znajdują się długie lodowce dolinne, takie jak Nabesna czy Kennicott (i ich dopływy), które sięgają daleko w doliny. Cykle zlodowaceń i działalność lodowców znacząco ukształtowały obecny relief Gór Wrangell.
Park Narodowy i ochrona
Większa część Gór Wrangell objęta jest ochroną w ramach Parku Narodowego i Rezerwatu Wrangell–Saint Elias — jednego z największych parków narodowych w USA (obszar parku to około 53 320 km², czyli ponad 13 milionów akrów). Park został utworzony, by chronić unikatowe połączenie wysokich gór, rozległych lodowców, rzadkiej przyrody oraz pozostałości dawnej działalności górniczej. Obszar ten wchodzi też w skład większego transgranicznego kompleksu przyrodniczego wpisanego na listę światowego dziedzictwa UNESCO (Kluane/Wrangell–St. Elias/Glacier Bay/Tatshenshini–Alsek).
Historia i turystyka
Region był zamieszkiwany przez rdzennych mieszkańców (m.in. ludy athabaskańskie) oraz odwiedzany przez odkrywców i poszukiwaczy surowców. W pierwszej połowie XX wieku w rejonie funkcjonowały kopalnie miedzi — słynne zakłady w Kennecott i osada McCarthy są teraz atrakcjami historycznymi i turystycznymi. Dziś Gór Wrangell są miejscem surowym i stosunkowo trudno dostępnym; główne formy turystyki to loty widokowe (flightseeing), wspinaczka, wędrówki lodowcowe oraz kajakarstwo i obserwacja dzikiej przyrody. Dojazd jest ograniczony — dostępne są nieliczne drogi gruntowe oraz przeloty małymi samolotami.
Flora i fauna
W dolinach i na niższych stokach występują tundra, lasy borealne i murawy subalpejskie; wyżej dominuje surowy krajobraz górski z niewielką roślinnością. W rejonie żyją m.in. owce dall (Dall sheep), karibu, łosie, niedźwiedzie grizzly i brunatne, wilki oraz liczne gatunki ptaków przystosowanych do surowych warunków. Dzięki chronionemu statusowi parku populacje dzikich zwierząt mają stosunkowo dobre warunki do utrzymania.
