Alfabet walijski

Język walijski jest zapisywany przy użyciu alfabetu łacińskiego. W tradycyjnej ortografii wyróżnia się 28 jednostek uznawanych za litery, w tym kilka digrafów traktowanych w praktyce jak pojedyncze litery.

Standardowy zestaw liter i digrafów w klasycznym ujęciu to: a, b, c, ch, d, dd, e, f, ff, g, ng, h, i, (j), l, ll, m, n, o, p, ph, r, rh, s, t, th, u, w, y. Digrafy takie jak ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh i th mają w walijskiej ortografii specjalne miejsce, ponieważ ich wartość fonetyczna jest inna niż poszczególnych liter, z których się składają.

Zapożyczenia i litery rzadziej używane

Litera j jest obecnie często włączana do alfabetycznego układu i bywa umieszczana między „i” a „l”, co wynika z jej roli w słowach pożyczkowych pochodzących z języka angielskiego (na przykład nazwisko Jones). Współczesne normy ortograficzne akceptują jej występowanie, choć w niektórych tradycyjnych kontekstach nadal funkcjonują alternatywne rozwiązania.

Litery takie jak k, v, x, z pojawiają się głównie w terminologii technicznej i w zapożyczeniach (np. w wyrazach zapisanych w angielskiej ortografii: kilogram, wolt, xeroser, zero). W dokumentach i w praktyce językowej bywają one zastępowane przez odpowiadające formy walijskie: cilogram, folt, seroser, sero, choć stosowanie takich zamienników zależy od kontekstu i preferencji użytkowników języka.

Historia ortografii walijskiej obejmuje zmiany, które nie zawsze były powszechnie akceptowane. Przykładem jest rezygnacja z litery k w niektórych stożkach drukarskich i edycjach, która miała miejsce około XVI wieku — zmiana ta pojawiła się m.in. przy wydaniu Nowego Testamentu w walijskim; reakcje współczesnych autorów i czytelników były zróżnicowane.

Diakrytyka

Najbardziej rozpowszechnionym znakiem diakrytycznym w walijskim jest tzw. diakrytyczny znak zwany okalający fleks (circumflex), używany przede wszystkim do oznaczania długości samogłoski lub rozróżniania form homograficznych. Jego funkcję fonologiczną i ortograficzną najczęściej opisuje się jako wskazanie dłuższego lub akcentowanego brzmienia danej samogłoski.

Uwagi praktyczne

  • W nowoczesnych materiach drukowanych i elektronicznych występuje pewna elastyczność w stosowaniu liter i diakrytyków; normy ortograficzne mogą się różnić w zależności od wydawnictwa i dialektu.
  • W nauczaniu języka i słownictwie publicznym przyjmuje się tendencję do standaryzacji, ale w codziennym użyciu nadal spotyka się warianty regionalne i historyczne.
  • Przy zapisie słów zapożyczonych zachowuje się często oryginalną pisownię, zwłaszcza w kontekstach technicznych i naukowych.