Toxoplasma gondii — definicja, zarażenie, ryzyko i objawy toksoplazmozy

Toxoplasma gondii — czym jest, sposoby zarażenia, objawy i ryzyka toksoplazmozy. Poradnik dla ciężarnych, osób z obniżoną odpornością i właścicieli kotów.

Toxoplasma gondii jest pasożytem pierwotnym, który może zarażać prawie wszystkie zwierzęta ciepłokrwiste, w tym ludzi. Jest to jednokomórkowy pierwotniak o złożonym cyklu życiowym, zdolny do przetrwania w tkankach żywicieli w postaci utajonych cyst.

U ludzi T. gondii jest jednym z najczęstszych pasożytów. Badania serologiczne wskazują, że nawet do jednej trzeciej światowej populacji było lub jest zarażone T. gondii, choć wskaźniki te różnią się znacznie w zależności od kraju, warunków sanitarnych, zwyczajów żywieniowych i klimatu.

U zdrowych dorosłych zakażenie zwykle przebiega bezobjawowo lub daje jedynie łagodne, grypopodobne dolegliwości w okresie pierwszych kilku tygodni. Jednak u niemowląt zarażonych w okresie płodowym, u osób z HIV/AIDS oraz u innych chorych z osłabioną odpornością zakażenie może spowodować poważną, a czasem śmiertelną chorobę — toksoplazmozę. ^p77

Zakażenie i drogi przenoszenia

Zakażenie u ludzi i innych zwierząt ciepłokrwistych może wystąpić na kilka sposobów:

1. jedząc surowe lub niedogotowane mięso zawierające torbiele tkanki T. gondii.
2. pijąc wodę lub jedząc cokolwiek skażonego oocystami w kale zakażonego zwierzęcia.
3. przez transfuzję krwi lub przeszczep organu
4. przez przeniesienie z matki na płód przez łożysko.

Pasożyt może rozmnażać się płciowo tylko w jelitach członków rodziny kotów (filce). Dlatego też filce są żywicielami ostatecznymi T. gondii, a wszystkie pozostałe gatunki pełnią rolę żywicieli pośrednich. Koty wydalają oocysty z kałem, które po sporulacji w środowisku stają się zaraźliwe dla ludzi i zwierząt. Oocysty są odporne na warunki zewnętrzne i mogą przetrwać w glebie, wodzie lub na powierzchniach przez miesiące.

Objawy toksoplazmozy

Obraz kliniczny zależy od wieku i stanu układu odpornościowego:

• U zdrowych dorosłych najczęściej brak objawów lub łagodne objawy grypopodobne: gorączka, powiększenie węzłów chłonnych, bóle mięśniowe i ogólne osłabienie.
• U dzieci zarażonych w okresie płodowym (wrodzona toksoplazmoza) możliwe są ciężkie zmiany: zapalenie siatkówki i naczyniówki (chorioretinitis), wodogłowie, zwapnienia wewnątrzczaszkowe, opóźnienie rozwoju, a czasem poronienie lub obumarcie płodu.
• U osób z obniżoną odpornością (np. zakażenie HIV, leczenie immunosupresyjne) może wystąpić ciężkie zapalenie mózgu (encefalitis), zapalenie płuc, zajęcie siatkówki oka, rozległe zakażenia narządowe i stan zagrażający życiu.
• Oczne postacie mogą ujawnić się później i prowadzić do pogorszenia wzroku lub utraty widzenia.

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych i obrazowych:

• Badania serologiczne: wykrywanie przeciwciał IgG i IgM przeciw T. gondii. Obecność IgM sugeruje świeże zakażenie, natomiast oznaczanie awidności IgG pomaga określić czas zakażenia (niska awidność → zakażenie niedawne).
• Metody molekularne (PCR) wykrywające DNA pasożyta w krwi, płynie owodniowym, płynie mózgowo-rdzeniowym lub materiałach tkankowych — szczególnie użyteczne przy podejrzeniu wrodzonego zakażenia lub zapalenia mózgu.
• Badania obrazowe (USG płodu, tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny) przy wrodzonym zakażeniu lub zajęciu ośrodkowego układu nerwowego.

Leczenie

Leczenie zależy od stanu pacjenta i typu zakażenia:

• U osób objawowych i u chorych z obniżoną odpornością standardowo stosuje się kombinację pyrimethamine + sulfadiazine z dodatkiem leukoworyny (kwasu foliowego) w celu zmniejszenia toksyczności. Czas leczenia bywa długi i indywidualizowany.
• U kobiet w ciąży stosuje się często spiramycynę we wczesnych stadiach (ma ograniczać transmisję do płodu). Jeśli potwierdzone jest zakażenie płodu, stosuje się schematy z pyrimethaminą i sulfadiazyną (z uwzględnieniem ryzyka i etapu ciąży).
• Profilaktyka u pacjentów z HIV lub innych immunosupresją: stosowanie leków zapobiegających reaktywacji (np. trimetoprim-sulfametoksazol) przy niskim poziomie limfocytów CD4.

Zapobieganie

Praktyczne środki zmniejszające ryzyko zakażenia:

• Dokładne gotowanie mięsa > temperatura wewnętrzna co najmniej 67–70°C, unikanie surowych lub niedogotowanych potraw mięsnych (szczególnie wieprzowiny, baraniny i dziczyzny).
• Mrożenie mięsa przez kilka dni może zmniejszyć ryzyko przetrwania torbieli.
• Dokładne mycie warzyw i owoców, unikanie spożywania nieumytych produktów z gleby.
• Higiena rąk po kontakcie z surowym mięsem, ziemią, ogrodem i po sprzątaniu kuwety dla kota; stosowanie rękawic przy pracach ogrodowych.
• Unikanie picia nieprzegotowanej wody z nieznanych źródeł.
• Osoby w ciąży powinny unikać kontaktu z kuwetą kota lub codziennie zlecać sprzątanie komuś innemu; kuwety sprzątać codziennie (oocysty wymagają kilku dni, by stać się zaraźliwe) i dezynfekować.

Epidemiologia i czynniki ryzyka

Rozpowszechnienie zakażeń zależy od warunków sanitarnych, zwyczajów żywieniowych (spożywanie surowego mięsa), klimatu (ciepłe, wilgotne warunki sprzyjają przetrwaniu oocyst) oraz kontaktu z kotami i zanieczyszczoną glebą. W krajach o odmiennych warunkach wskaźniki seroprewalencji są bardzo zróżnicowane.

Podsumowując, Toxoplasma gondii to powszechny pierwotniak, zwykle niezagrażający zdrowiu u osób z prawidłową odpornością, jednak stwarzający istotne ryzyko dla płodu i osób immunosupresyjnych. Wczesne rozpoznanie, odpowiednie leczenie oraz proste środki zapobiegawcze znacząco zmniejszają powikłania związane z toksoplazmozą.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Toxoplasma gondii?

P: Jak często występuje u ludzi?

P: Jakie są objawy zakażenia u zdrowych dorosłych ludzi?

P: Kto jest narażony na poważne choroby w wyniku zakażenia?

P: Jak człowiek może się zarazić T. gondii?

P: U jakich zwierząt pasożyt rozmnaża się płciowo?

Szukaj według litery