Sekret NIMH to film animowany wyreżyserowany przez Dona Blutha i wydany przez jego studio United Artists w 1982 roku. Film został oparty na książce dla dzieci Roberta C. O'Briena "Pani Frisby i szczury z NIMH". (Imię głównej bohaterki zostało zmienione na "Brisby", aby widzowie nie wzięli jego brzmienia za zabawkę Frisbee). Bluth wpadł na pomysł stworzenia tego filmu po nieporozumieniach z Disneyem w sprawie "Lisa i psa". Wcześniej pracował przy poprzednim filmie animowanym Disneya, który również był o myszach: The Rescuers. Później nakręcił jeszcze jeden film animowany o myszach, zatytułowany An American Tail, który ukazał się w 1986 roku.

Fabuła i klimat

Akcja filmu rozgrywa się na farmie, gdzie drobna, nieśmiała mysz pani Brisby musi uratować swoje dzieci i dom przed zniszczeniem. W poszukiwaniu pomocy trafia na niezwykłe szczury z NIMH — inteligentne zwierzęta, które dzięki eksperymentom laboratoryjnym zyskały zdolność mowy, rozumowania i organizacji życia społecznego. Historia łączy elementy przygody, baśni i dramatu, a jednocześnie wyróżnia się dużo mroczniejszym tonem niż większość animacji rodzinnych z początku lat 80.

Film jest znany z gęstej, niemal gotyckiej atmosfery, wyrazistej oprawy wizualnej i emocjonalnej narracji. Zamiast lekkiej, komediowej konwencji oferuje opowieść o odwadze, odpowiedzialności, poświęceniu i solidarności. Dzięki temu Sekret NIMH zyskał opinię jednej z najambitniejszych animacji tamtego okresu.

Produkcja i znaczenie filmu

Don Bluth, odchodząc od Disneya, chciał tworzyć filmy animowane bardziej dramatyczne, dopracowane wizualnie i skierowane także do starszych widzów. Sekret NIMH był jednym z najważniejszych projektów w jego karierze i pokazał, że animacja może podejmować tematy poważniejsze niż tylko proste historie przygodowe. W produkcji zwracano dużą uwagę na szczegółowe tła, płynność ruchu postaci oraz budowanie nastroju za pomocą światła i muzyki.

Film wyróżnia się także tym, że łączy tradycyjną animację z bardzo starannie zaprojektowanymi efektami, takimi jak cienie, mgła, błyskawice czy rozbudowane sceny nocne. W rezultacie powstało dzieło, które do dziś jest cenione zarówno przez widzów, jak i przez miłośników animacji jako przykład twórczej odwagi i technicznego kunsztu.

Odbiór i dziedzictwo

Choć w chwili premiery film nie stał się wielkim przebojem kasowym, z czasem zyskał status produkcji kultowej. Widzowie i krytycy docenili jego oryginalność, emocjonalną głębię oraz nietypowe podejście do animacji familijnej. Dla wielu osób był też ważnym dowodem na to, że poza Disneyem mogą powstawać pełnometrażowe animacje o wysokim poziomie artystycznym.

Sekret NIMH wywarł wpływ na późniejsze filmy animowane, zwłaszcza te, które próbowały łączyć realizm emocjonalny z baśniową formą. Do dziś pozostaje jednym z najbardziej pamiętanych dzieł Dona Blutha i ważnym punktem odniesienia w historii amerykańskiej animacji.