Wesele Figara, czyli „szalony dzień” (Le nozze di Figaro, ossia la folle giornata, KV 492) to opera buffa w czterech aktach z muzyką Wolfganga Amadeusza Mozarta i włoskim librettem Lorenza Da Ponte. Premiera opery odbyła się 1 maja 1786 roku w Burgtheater w Wiedniu. Spektakl spotkał się z entuzjastycznym przyjęciem publiczności — wiele scen powtarzano jako bis, co wydłużyło przedstawienie do tego stopnia, że nawet cesarz miał zastrzeżenia co do jego długości.

Opera jest oparta na francuskiej sztuce z 1784 roku, La folle journée, ou le Mariage de Figaro Pierre'a Beaumarchais. Sztuka ta była w swoim czasie bardzo kontrowersyjna (krótko nawet zakazana we Francji), jednak libretto Da Ponte zawierało zmiany i dopasowania, dzięki którym przeszło przez wiedeńską cenzurę — usunięto lub złagodzono elementy bezpośrednio atakujące porządek społeczny.

Fabuła i główne postacie

Akcja opery toczy się w ciągu jednego dnia na hiszpańskiej posiadłości i skupia się na intrygach, pomyłkach i romansach. Główne postacie to m.in.:

  • Figaro — sprytny lokaj, narzeczony Susanny;
  • Susanna — sprytna służąca i narzeczona Figara;
  • Hrabia Almaviva — mąż Hrabiny, usiłujący uwieść Susannę;
  • Hrabina (Rosina) — żona Hrabiego, tęskniąca za utraconą miłością;
  • Cherubino — młody giermek zakochany w każdej kobiecie (rolę tę zwykle wykonuje mezzosopran lub sopran trouser role);
  • Marcellina, Don Bartolo, Don Basilio, Antonio i inne postacie tworzące sieć intryg i zabawnych nieporozumień.

Muzyka i wyróżniające się numery

Le nozze di Figaro jest znane ze znakomitej konstrukcji zespołowej i dramaturgii muzycznej — Mozart łączy elementy buffy z momentami lirycznymi i refleksyjnymi. Opera ma wiele rozpoznawalnych arii i duetów, m.in.:

  • «Se vuol ballare» — aria Figara, w której snuje plany przeciwko hrabiemu;
  • «Non più andrai» — znana, dowcipna aria zapowiadająca losy Cherubina;
  • «Voi che sapete» — śpiewana przez Cherubina, pełna młodzieńczej niewinności;
  • «Porgi, amor» i «Dove sono i bei momenti» — arie Hrabiny o tęsknocie i godności;
  • «Sull'aria… che soave zeffiretto» — słynny duet Hrabiny i Susanny, przykład doskonałego połączenia lyricznej melodii i subtelnej harmonii.

Mozart wykorzystuje orkiestrę nie tylko jako tło, lecz jako aktywnego partnera dramatu: instrumentacja potęguje komizm scen, podkreśla napięcia i subtelnie rysuje psychologię postaci. Szczególnie cenione są mistrzowskie finale aktów — skomplikowane partie zespołowe, w których nakładają się różne wątki muzyczne.

Premiera, odbiór i cenzura

Premiera w 1786 roku odbyła się w klimacie zainteresowania sztuką i polityką oświeceniową. Publiczność przyjęła operę z entuzjazmem; jednocześnie temat społecznego dystynktu i krytyka arystokracji budziły niepokój u konserwatywnych kręgów. Dzięki interwencjom Da Ponte i usunięciu najbardziej kontrowersyjnych fragmentów, libretto przeszło przez wiedeńską cenzurę, choć ślady politycznego napięcia pozostały w subtelnej grze postaci i sytuacji.

Znaczenie i dziedzictwo

Le nozze di Figaro bywa uznawane za jedno z najwybitniejszych dzieł Mozarta i jeden z kamieni milowych opery klasycznej. Opera łączy błyskotliwy humor z głębszą analizą uczuć i relacji międzyludzkich, a także wprowadza nową jakość w pisaniu zespołów wokalnych — buduje napięcie dramatyczne poprzez jednoczesne prowadzenie kilku linii akcji. Dzieło to pozostaje stałym elementem repertuaru operowego na całym świecie i często bywa wystawiane zarówno w tradycyjnych, jak i współczesnych inscenizacjach.

Ze względu na bogactwo postaci, precyzję muzyczną i uniwersalność tematów — miłości, władzy, zazdrości i przebaczenia — Le nozze di Figaro nadal porusza współczesnego widza i słuchacza, zachowując przy tym swoje miejsce jako arcydzieło muzyki operowej.