TGV (Train à Grande Vitesse, po francusku "pociąg dużych prędkości") to kategoria szybkich pociągów pasażerskich eksploatowanych głównie we Francji. Obsługiwane są przede wszystkim przez narodowego przewoźnika SNCF i są podstawą sieci szybkich połączeń krajowych oraz wielu połączeń międzynarodowych. Używane są również do niektórych podróży między Francją a Anglią, Belgią, Holandią, Niemcami, Szwajcarią, Włochami i Hiszpanią. Komercyjna prędkość eksploatacyjna pociągów TGV wynosi zwykle od 270 km/h do 320 km/h, co czyni je jednymi z najszybszych regularnych pociągów pasażerskich na świecie; podana średnia prędkość podróżowania to około 279,4 km/h.

Historia TGV sięga lat 70. i 80. XX wieku — pierwsze regularne połączenia rozpoczęły się w 1981 roku. Od tego czasu powstało kilka typów i generacji składów (m.in. TGV Sud-Est, Atlantique, Réseau, POS, Duplex, Eurostar i Thalys w odmianach międzynarodowych), a także dedykowane zestawy testowe. TGV kursuje głównie po specjalnych torach dużych prędkości (fr. LGV — Lignes à Grande Vitesse), które są zoptymalizowane pod kątem szybkiej jazdy: mają większe promienie łuków, mniejsze nachylenia i specjalne systemy sygnalizacji.

W 2007 roku specjalnie zmodyfikowany pociąg TGV (znany jako V150) ustanowił rekord prędkości dla pojazdów szynowych, osiągając 574,8 km/h podczas testów na linii LGV Est (rekord pobito 3 kwietnia 2007 roku). Był to wynik przeprowadzony w warunkach testowych z wzmocnionym napędem i zmienionymi przełożeniami.

Główne linie we Francji

Wewnątrz Francji znajdują się następujące linie dużych prędkości

  • Paryż do Lyonu, potem do Valence, Avignonu i Marsylii.
  • Paryż do Tours i Le Mans. Prowadził też pociągi do Poitiers i Bordeaux.
  • Paryż do Lille, później Bruksela (znana jako Thalys) i Calais, Dover, Londyn (znana jako Eurostar).
  • Paryż do Strasburga, czasami do Frankfurtu nad Menem, Bazylei i Zurychu. Pierwsza część tej linii została zbudowana. Szybki tor kończy się na stacji, mniej więcej w połowie drogi między Nancy a Metz. Dojazd do Strasburga z Paryża trwa obecnie około dwóch i pół godziny, do Bazylei 3.20, a do Zurychu około 4.30. Rozpoczęto rozbudowę linii do Strasburga,

Połączenia międzynarodowe i operatorzy

TGV współpracuje z różnymi operatorami międzynarodowymi. Połączenia między Francją a Belgią, Holandią i Niemcami realizuje m.in. Thalys (współpraca transnarodowa), a do Wielkiej Brytanii kursują pociągi Eurostar wykorzystujące część infrastruktury TGV i tunelem pod Kanałem Angielskim łączące Londyn z Paryżem i Brukselą. Dzięki interoperacyjności taboru i zasilania, niektóre składy kursują po torach różnych krajów, wymagając homologacji wielosystemowej.

Infrastruktura i bezpieczeństwo

Linie LGV mają specjalne systemy sygnalizacji, takie jak TVM (Transmission Voie-Machine), które umożliwiają bezpieczną jazdę przy bardzo dużych prędkościach. Torowiska są projektowane z myślą o stabilności i komforcie — większe łuki, specjalne podkłady i separacja od ruchu lokalnego oraz drogowego. Systemy bezpieczeństwa, utrzymania i procedury awaryjne są surowo przestrzegane, co sprawia, że podróże TGV mają bardzo niski wskaźnik wypadkowości.

Szybkość w praktyce i rekordy

W codziennej eksploatacji pociągi TGV osiągają prędkości komercyjne zwykle 270–320 km/h. Rekordy testowe (np. 574,8 km/h w 2007 r.) są wynikiem specjalnych prób, a nie prędkością stałą w ruchu pasażerskim. Rzeczywiste czasy przejazdu zależą od trasy, liczby postojów i fragmentów pokonywanych po liniach konwencjonalnych.

Komfort i usługi na pokładzie

TGV oferuje zwykle dwie klasy: pierwszą (Confort 1) i drugą (Confort 2). Na pokładzie dostępne są miejsca o większej przestrzeni na nogi w klasie 1, wagony restauracyjne lub bar, gniazdka elektryczne w większości miejsc oraz — na wielu trasach — łącze Wi‑Fi. Rezerwacja miejsc jest powszechnie wymagana lub zalecana, zwłaszcza na popularnych trasach i w sezonie turystycznym.

Wpływ na mobilność i środowisko

Rozwój sieci LGV znacznie skrócił czasy podróży między głównymi miastami Francji i przyczynił się do zmniejszenia ruchu lotniczego na niektórych trasach krajowych. Przykładowo, z Paryża do Marsylii (ok. 750 km) można teraz dojechać w około 3 godziny; w efekcie dwie trzecie pasażerów wybiera podróż TGV, a tylko jedna trzecia korzysta z samolotów. Pociągi elektryczne zazwyczaj generują mniejsze emisje CO2 na pasażerokilometr niż lotnictwo krótkodystansowe, co czyni TGV bardziej ekologicznym wyborem dla wielu podróży krajowych i międzynarodowych.

Rozbudowa sieci i plany na przyszłość

Planowane i realizowane są dalsze rozbudowy sieci LGV, m.in. przedłużenia i nowe łączenia do Hiszpanii i Włoch. Trwa także rozwój połączeń z Niemcami oraz modernizacje istniejących odcinków. SNCF zamówiło nową generację pociągów (m.in. modele znane jako TGV M / Avelia Horizon) o wyższym komforcie, lepszej efektywności energetycznej i większej pojemności, które mają zastępować część starszych jednostek w nadchodzących latach.

Sieć TGV nadal odgrywa kluczową rolę w systemie transportowym Francji i Europy, łącząc szybkie, wygodne i często bardziej ekologiczne połączenia na średnich i długich dystansach.