Diabeł tasmański (Sarcophilus harrisii) — opis, występowanie i ochrona

Diabeł tasmański (Sarcophilus harrisii) — opis, występowanie i ochrona: poznaj życie, zwyczaje, zagrożenia i działania ochronne tego ikonicznego mięsożercy z Tasmanii.

Diabeł tasmański (Sarcophilus harrisii) jest ssakiem żywiącym się mięsem i należy do rzędu torbaczy. Jest to ssak z rodziny marsupialowatych, co oznacza, że samica ma torbę lęgową (workowatą) do noszenia i wychowywania młodych. Diabeł tasmański jest największym mięsożernym torbaczem świata — nie największym mięsożernym ssakiem w ogóle — i jest głównie nocny, czyli aktywny po zmroku, a w ciągu dnia odpoczywa. Obecnie naturalnie występuje jedynie na Tasmanii, wyspiarskim stanie Australii.

Wygląd i cechy

Diabeł ma krępą sylwetkę, szeroką głowę, silne szczęki i krótki ogon. Dorosłe osobniki są zbliżone wielkością do małego psa. Samce mogą osiągać do około 12 kg, podczas gdy samice są zwykle mniejsze (średnio 6–8 kg). Długość ciała (bez ogona) wynosi zwykle około 50–65 cm, a ogon może mieć do około 30 cm. Futro jest przeważnie czarne z białymi plamami u niektórych osobników. Diabły słyną z donośnych, szarpanych odgłosów—piski, warczenia i krzyki—oraz z niezwykle mocnego ugryzienia, które pozwala im rozdrabniać kości i zjadać zwierzęca ofiarę niemal w całości.

Zachowanie i odżywianie

To zwierzę głównie padlinożerne, ale potrafi też upolować małe ssaki, ptaki, gady i owady. Diabeł jest przeważnie samotnikiem, lecz przy obfitym źródle pokarmu (padlinie) gromadzi się kilka osobników, co często prowadzi do głośnych utarczek i szamotaniny. Dzięki silnym szczękom i zębom potrafi zjeść skórę, mięśnie, kości, a nawet futro ofiary.

Rozmnażanie i rozwój młodych

Okres ciążowy jest krótki — trwa około 21 dni. Samica rodzi wiele bardzo małych, niedorozwiniętych młodych (joeys), ale w torbie zazwyczaj przetrwa tylko kilka najsilniejszych, zwykle do czterech (maksymalnie cztery brodawki). Torba u diabłów otwiera się ku tyłowi, co ułatwia poruszanie się samicy podczas żerowania. Młode pozostają w torbie kilka miesięcy, następnie przez pewien czas przebywają przy matce i uczą się samodzielności. W środowisku naturalnym długość życia wynosi zwykle do 5–6 lat; w niewoli zdarza się nieco dłuższe przeżycie.

Występowanie i historia na kontynencie

Diabeł tasmański wyginął na kontynencie australijskim około 3000 lat temu — był nieobecny na stałym lądzie na długo przed osiedleniem się Europejczyków w 1788 roku. Przyczyny lokalnego wyginięcia na kontynencie są przedmiotem badań; prawdopodobnie miały wpływ zmiany klimatu, konkurencja z innymi drapieżnikami (np. pojawienie się dingów) i działalność człowieka. Na Tasmanii populacja przetrwała przez tysiące lat, aż do okresu kolonialnego i intensyfikacji działalności ludzkiej.

Zagrożenia i ochrona

W XX wieku diabeł był prześladowany przez ludzi — w latach 30. XX wieku firma Van Dieman's Land Company oferowała nagrody za zabijanie osobników (25 centów za samca i 35 centów za samicę). W 1941 roku gatunek został oficjalnie objęty ochroną. Najpoważniejszym współczesnym zagrożeniem była choroba nowotworowa znana jako devil facial tumour disease (DFTD) — zaraźliwy rak twarzy odkryty w latach 90. XX wieku, który spowodował dramatyczne spadki liczebności w wielu częściach Tasmanii (lokalnie ponad 80%).

W odpowiedzi na kryzys wprowadzono działania ochronne: programy hodowli w niewoli, tworzenie „populacji ubezpieczeniowych” poza chorobowo zainfekowanymi obszarami (na wyspach i w ogrodach zoologicznych), monitorowanie populacji, kontrolę ofiar drogowych, badania nad szczepionką oraz selekcję osobników wykazujących odporność na DFTD. Dzięki tym działaniom i niektórym naturalnym trendom (m.in. pojawieniu się osobników częściowo odpornych) w ostatnich latach zaobserwowano miejscowe stabilizacje i nawet odbudowy populacji, ale gatunek nadal jest zagrożony i wymaga dalszej ochrony.

Znaczenie ekologiczne i kulturowe

Diabeł tasmański pełni ważną rolę jako padlinożerca i „czyściciel” środowiska — usuwa zwłoki zwierząt, co ogranicza rozprzestrzenianie chorób. Jest również symbolem Tasmanii i ma duże znaczenie kulturowe oraz turystyczne. Jego wizerunek wykorzystuje się w kampaniach edukacyjnych i ochronnych.

Co możesz zrobić, by pomóc

• Wspierać organizacje zajmujące się ochroną diabła tasmańskiego i badania nad DFTD.
• Promować edukację i świadomość ekologiczną — turystyka przyrodnicza z poszanowaniem zwierząt.
• Ograniczać ryzyko kolizji drogowych z dzikimi zwierzętami, np. zmniejszając prędkość w rejonach o dużej liczbie drapieżników (dotyczy lokalnych programów i działań na Tasmanii).

Pomimo postępów w działaniach ochronnych, los diabła tasmańskiego wciąż zależy od skoordynowanych programów badawczych, ochronnych i edukacyjnych oraz od dalszego monitoringu stanu populacji.

Choroba

W 1996 roku diabły zaczęły bardzo chorować, a następnie umierać z dużymi guzami na twarzy. Choroba guzów twarzy diabła znacznie zmniejszyła liczbę diabłów, a teraz zagraża ich przetrwaniu. W niektórych rejonach stwierdzono, że 85% diabłów ma tę chorobę. W miejscach, gdzie guzy zostały zauważone jako pierwsze, liczba diabłów spadła o 95%. Guz rozprzestrzenia się poprzez ugryzienie. Ponieważ wszystkie diabły są blisko spokrewnione (brak wystarczającej różnorodności genetycznej), komórki nowotworowe nie są postrzegane jako nowe, więc układ odpornościowy diabła nie zwalcza ich. W maju 2008 roku diabeł tasmański został wpisany na listę zwierząt zagrożonych wyginięciem. Rząd Tasmanii próbuje wprowadzić programy mające na celu zmniejszenie wpływu choroby. Około 60 diabłów bez choroby zostało schwytanych i mają być trzymane jako grupa wolna od nowotworów do ponownego rozmnażania. Naukowcy szukali sposobów, aby dać diabłom odporność, ale jak dotąd to nie zadziałało.

Nowe badania pokazują, że diabły mają dzieci wcześniej, używają do rozmnażania w ciągu dwóch lat, ale teraz są w hodowli w wieku jednego roku. Diabły miały kiedyś dzieci co roku przez trzy lata, ale teraz umierają, zanim będą mogły wyprodukować drugi miot (rodzinę).

Choroba nowotworowa twarzy

Genetyka

Diabły charakteryzują się niską różnorodnością genetyczną, co jest zgodne z "efektem założyciela". Oznacza to, że niewielka liczba diabłów w pewnym momencie skolonizowała Tasmanię z Australii. Tak więc ich różnorodność genetyczna była znacznie mniejsza niż populacji rodzicielskiej. Choroby podobne do obecnej mogły wystąpić już wcześniej i zredukować populację do niewielkiej liczby. Takie zdarzenia nazywane są "wąskimi gardłami populacji". Mała populacja, w której występuje mniejsza zmienność, jest zawsze narażona na wyginięcie, ponieważ żadne ze zwierząt nie może być odporne na infekcję.

Jego genom został zsekwencjonowany w 2010 roku przez Wellcome Trust Sanger Institute. Jest pewna nadzieja na ich przetrwanie, ponieważ od 2005 roku znaleziono trzy samice, które są częściowo odporne na tę chorobę.

Kariotyp samca diabła tasmańskiego.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest diabeł tasmański?

P: Co to znaczy być nocnym?

P: Jak wygląda diabeł tasmański?

P: Jakie odgłosy wydaje diabeł tasmański?

P: Co je diabeł tasmański?

P: Dlaczego diabeł tasmański wyginął na kontynencie australijskim?

P: Kiedy diabeł tasmański został objęty oficjalną ochroną?

Szukaj według litery