Nagrody Sidewise Awards for Alternate History zostały ustanowione w 1995 roku i od tego czasu przyznawane są corocznie za najlepsze dzieła z gatunku historii alternatywnej. Celem nagród jest wyróżnianie tekstów, które w oryginalny sposób badają konsekwencje zmian w biegu historii oraz popularyzowanie tej specyficznej gałęzi fantastyki historycznej.

Geneza i nazwa

Nagrody zostały nazwane na cześć opowiadania "Sidewise in Time" z 1934 roku autorstwa Murraya Leinstera. W tym klasycznym tekście dziwna burza sprawia, że fragmenty Ziemi zamieniają się miejscami z odpowiednikami z innych linii czasowych, co stanowi inspirację dla wielu wariantów alternatywnej historii.

Pomysłodawcami nagrody byli Steven H. Silver, Evelyn C. Leeper i Robert B. Schmunk. Od początku istnienia Sidewise wyróżnienie miało na celu zebranie uwagi na najlepszych twórców i teksty eksplorujące alternatywne ścieżki historii.

Kategorie i kryteria

  • Short-Form — przyznawana za utwory krótsze niż 60 000 słów (opowiadania i nowele).
  • Long-Form — przyznawana za utwory dłuższe niż 60 000 słów; może to być pojedyncza powieść lub cała seria powieści.

Sędziowie mają także możliwość przyznania Nagrody za Szczególne Osiągnięcia (Special Achievement Award) — wyróżnienia rzadziej przyznawanego, zwykle za prace wydane przed 1995 rokiem, które miały istotny wpływ na rozwój gatunku.

Proces nominacji i wybór zwycięzców

Liczba sędziów oceniających kandydatury zmieniała się w różnych latach — zwykle było ich od trzech do ośmiu. W skład jury wchodzili często specjaliści i miłośnicy gatunku z różnych krajów; w przeszłości w gronie sędziów byli przedstawiciele m.in. Wielkiej Brytanii i Południowej Afryki. Sędziowie czytają zgłoszone i wykryte przez siebie prace, sporządzają krótkie listy i ostateczne wybory zwycięzców.

Nagrody są zwykle wręczane corocznie, najczęściej podczas Worldconu (Międzynarodowego Konwentu Fantastyki), choć ceremonia i miejsce mogą się zmieniać w zależności od roku.

Znaczenie i wpływ

Sidewise Awards odegrały ważną rolę w wyodrębnieniu historii alternatywnej jako rozpoznawalnej podkategorii literatury spekulatywnej. Nagroda zwiększa widoczność autorów i tekstów, pomaga czytelnikom odnaleźć wartościowe pozycje oraz inspiruje badania i dyskusje na temat konsekwencji zmiany wydarzeń historycznych. Dzięki Sidewise powstają listy lektur, antologie oraz krytyczne opracowania poświęcone alternatywnej historii.

Przykładowe informacje praktyczne

  • Informacje o aktualnych laureatach i finalistach publikowane są corocznie przez organizatorów; lista zwycięzców jest dobrym punktem wyjścia dla osób zainteresowanych gatunkiem.
  • Formalne zasady zgłaszania kandydatur i szczegóły procesu wyboru mogą się różnić w poszczególnych latach — zainteresowani powinni śledzić komunikaty organizatorów.
  • Nagroda docenia zarówno znanych autorów, jak i twórców mniej dotąd rozpoznawalnych, zwłaszcza w kategorii Short-Form.

Podsumowanie

Sidewise Awards for Alternate History to uznane, coroczne wyróżnienie dedykowane literaturze alternatywnej historii. Dzięki jasnym kategoriom (Short-Form i Long-Form), międzynarodowemu składowi sędziów i możliwości przyznawania nagród za szczególne osiągnięcia, Sidewise przyczynia się do promocji i rozwoju gatunku, jednocześnie honorując twórców, którzy w najlepszy sposób eksperymentują z „co by było gdyby...” w historii ludzkości.