Plan 9 z kosmosu (1959) to film science fiction. Został napisany i wyreżyserowany przez Eda Wooda. Występują w nim Gregory Walcott, Mona McKinnon, Lyle Talbot, Tor Johnson, Maila Nurmi (Vampira) i Criswell. Po śmierci Lugosiego do filmu wmontowano niektóre ujęcia Beli Lugosiego jako "Starego Człowieka".

Fabuła

Film opowiada o kosmitach, którzy chcą powstrzymać ludzi przed stworzeniem broni, która zniszczy wszechświat. Aby to zrobić, kosmici wprowadzają w życie swój "Plan 9". Jest to plan, który ma na celu przywrócenie do życia ziemskich zmarłych. Plan ten przyciągnie uwagę Ziemi i spowoduje chaos.

W praktyce fabuła łączy elementy inwazji z gatunku science fiction z motywami horroru — ożywionych zwłok (zombie), tajemniczych lądowań i proroczych zapowiedzi. W prologu pojawia się znany showman i jasnowidz Criswell, który w typowym dla siebie stylu zapowiada i komentuje nadchodzące wydarzenia, nadając filmowi surrealistyczny, teatralny nastrój.

Obsada

  • Gregory Walcott
  • Mona McKinnon
  • Lyle Talbot
  • Tor Johnson
  • Maila Nurmi (Vampira)
  • Criswell
  • Bela Lugosi (użyte wcześniejsze ujęcia)

Oprócz wymienionych aktorów w filmie występują aktorzy drugoplanowi i statyści; w rolach pobocznych często pojawiają się osoby związane z kręgiem Eda Wooda. Wielu wykonawców miało doświadczenie głównie w niskobudżetowych produkcjach, co widoczne jest w stylu gry aktorskiej i realizacji.

Produkcja i kontrowersje

Plan 9 powstał przy bardzo ograniczonym budżecie i w trudnych warunkach produkcyjnych. Reżyser i scenarzysta Ed Wood korzystał z tanich dekoracji, prostych modeli statków kosmicznych, stock footage'u i minimalnego zaplecza technicznego. Po śmierci jednego z aktorów, Beli Lugosiego, twórcy wmontowali do filmu nagrane wcześniej ujęcia z jego udziałem i użyli dublera tam, gdzie było to konieczne — co stało się jednym z najbardziej znanych i krytykowanych aspektów produkcji.

W filmie widać liczne cięcia, niedoróbki scenariuszowe oraz oszczędnościowe rozwiązania (np. prymitywne efekty specjalne, momentami niezamaskowane detale warsztatowe). Te mankamenty sprawiły, że produkcja zyskała reputację „najgorszego filmu”, chociaż część widzów zaczęła doceniać jej niezamierzone walory komiczne i teledramatyczny klimat.

Odbiór i dziedzictwo

Przez lata film ten był emitowany w telewizji bez większego rozgłosu. W 1980 roku autorzy Michael Medved i Harry Medved nazwali Plan 9 from Outer Space "najgorszym filmem jaki kiedykolwiek powstał". Pośmiertnie przyznali Woodowi swoją nagrodę Golden Turkey Award jako najgorszemu reżyserowi w historii.

Pozornie negatywny recepcja nie zakończyła życia filmu — wręcz przeciwnie. Z czasem Plan 9 z kosmosu stał się kultowym przykładem kina klasy B, cenionym przez miłośników „so bad it’s good” za niewymuszoną szczerość, niezamierzoną komikę i osobliwy urok. Produkcja wpłynęła także na zainteresowanie twórczością Eda Wooda, która doczekała się w późniejszych latach rewizji krytycznej, książek i filmów biograficznych (m.in. obrazu Tima Burtona o Edzie Woodzie z 1994 roku).

Dlaczego warto obejrzeć?

Mimo wszystkich niedoskonałości, film pozostaje fascynującym świadectwem niezależnej, niskobudżetowej kinematografii lat 50. — pokazuje podejście „zrób to sam” w czasach, gdy specjaliści od efektów i duże budżety decydowały o jakości produkcji. Dla fanów historii kina, miłośników kultowych produkcji i osób zainteresowanych postacią Eda Wooda, Plan 9 z kosmosu to obowiązkowa pozycja, pozwalająca zrozumieć, jak powstawały i funkcjonowały niezależne filmy tamtej epoki.

Ciekawostki

  • Criswell, występujący w filmie, był w rzeczywistości showmanem i jasnowidzem, a jego przesadny, patetyczny sposób mówienia stał się znakiem rozpoznawczym produkcji.
  • Maila Nurmi była znana jako postać telewizyjna Vampira — jej obecność dodatkowo podbiła atmosferę grozy i campu.
  • Ze względu na niski budżet i chaotyczny montaż, film zawiera fragmenty powtórzone i momenty, w których widoczne są niedoskonałości produkcyjne, co przyczyniło się do jego kultowego statusu.