Australopithecus anamensis — hominid z Kenii: opis, wiek, odkrycia

Poznaj Australopithecus anamensis — kenijski hominid: opis, wiek, skamieniałości i przełomowe odkrycia, które odsłaniają kluczowe etapy ewolucji człowieka.

Australopithecus anamensis jest gatunkiem Australopithecus. Pierwszym skamieniałym okazem tego gatunku, choć wówczas nie uznawanym za taki, była pojedyncza kość ramienna znaleziona w warstwach pliocenu w regionie Kanapoi w East Lake Turkana przez zespół badawczy Uniwersytetu Harvarda w 1965 roku. Okaz został wówczas wstępnie przypisany do gatunku Australopithecus i datowany na około cztery miliony lat. Niewiele dodatkowych informacji odkryto aż do 1987 roku, kiedy to kanadyjski archeolog Allan Morton (wraz z Koobi Fora Field School Uniwersytetu Harvarda) odkrył fragmenty okazu wystające z częściowo zniszczonego zbocza na wschód od Zatoki Allia, w pobliżu jeziora Turkana w Kenii.

Sześć lat później urodzony w Londynie kenijski paleotropolog Meave Leakey i archeolog Alan Walker wydobyli teren Zatoki Allia i odkryli kilka dodatkowych fragmentów hominida, w tym jeden kompletny kość dolnej szczęki, który przypomina kształtem kość szympansa (Pan troglodytów), ale którego zęby są znacznie bardziej podobne do zębów człowieka. W 1995 roku Meave Leakey i jej współpracownicy, zwracając uwagę na różnice pomiędzy Australopithecus afarensis i nowymi znaleziskami, przypisali je do nowego gatunku, A. anamensis, wywodzącego swoją nazwę od turkmeńskiego słowa anam, oznaczającego "jezioro". (Nazwa w rzeczywistości pochodzi od lokalnego słowa w języku Turkana — "anam" — i odnosi się do okolic Jeziora Turkana.)

Opis morfologiczny

Australopithecus anamensis miał kombinację cech prymitywnych i zaawansowanych. Cechy charakterystyczne obejmują:

• szczękę i żuchwę o wydłużonym, prognatycznym kształcie przypominającym u niektórych aspekty u szympansów, ale z zębami (zwłaszcza trzonowcami) o cechach bardziej "homininowych" — większych rozmiarów i z grubą enamelą;
• znacznie zmniejszone kły w porównaniu z naczelnikami niehomininowymi, co wskazuje na trend ku zmienionej funkcji społecznej i pokarmowej;
• kości kończyn dolnych (np. piszczel) o morfologii sugerującej przystosowanie do wyprostowanej, dwunożnej lokomocji przy jednoczesnym zachowaniu zdolności do wspinania — ramiona nadal wskazują na używanie kończyn górnych w środowisku drzewiastym;
• mózgoczaszka stosunkowo mała, typowa dla australopiteków — objętość mózgowa mniejsza niż u późniejszych homininów z rodzaju Homo.

Wiek i zasięg geograficzny

Okazy A. anamensis pochodzą głównie z wschodniej Afryki. Najważniejsze stanowiska to okolice Kanapoi i Allia Bay nad Jeziorem Turkana w północnej Kenii oraz miejsca w rejonie Afaru w Etiopii. Dotychczasowe datowania geologiczne (stratygrafia i metody radiometryczne stosowane w regionie) wskazują, że gatunek żył mniej więcej w przedziale około 4,2–3,9 miliona lat temu (Ma).

Odkrycia i datowanie

Początkowe znaleziska (m.in. kość ramienna z 1965 r.) przez długi czas pozostawały niekompletne i trudne do zinterpretowania. Prace terenowe prowadzone pod koniec XX wieku, zwłaszcza przez zespół związany z rodziną Leakey i współpracownikami, dostarczyły kluczowych szczątków (żuchwy, zębów, elementów kończyn), które pozwoliły rozpoznać odrębność gatunku. Datowanie osadów, w których znaleziono te skamieniałości, oparte jest na analizie warstw wulkanicznych i innych metodach geochronologicznych typowych dla tej części Afryki.

Znaczenie ewolucyjne

A. anamensis jest uważany za jednego z najwcześniejszych przedstawicieli australopiteków i prawdopodobnego przodka A. afarensis (gatunek dobrze znany ze stanowiska Hadar, m.in. Lucy). Istnieje jednak dyskusja naukowa, czy relacja między tymi taksonami była linią anagenetyczną (przejście jednego gatunku w drugi bez jednoczesnego współistnienia) czy też mogły one współwystępować przez pewien czas. Znaleziska A. anamensis dostarczają ważnych informacji o początkach dwunożności, o ewolucji uzębienia i dietach wczesnych homininów oraz o tym, jak zmiany środowiskowe w Afryce Północno-Wschodniej wpływały na ewolucję człekokształtnych.

Stan badań i dalsze kierunki

Badania nad A. anamensis trwają — kolejne wykopaliska i analizy morfologiczne, izotopowe oraz tzw. izotopy zębowe pomagają rekonstruować dietę i środowisko życia tych homininów. Nowe odkrycia mogą dostarczyć dowodów na precyzyjniejsze określenie relacji filogenetycznych z innymi australopitekami oraz rolę tego gatunku w historii ewolucji człowieka.

Podsumowując, Australopithecus anamensis jest kluczowym ogniwem w badaniu wczesnej ewolucji homininów: łączy cechy prymitywne ze wskazaniami na rozwój dwunożności i zmian w budowie zębów, a jego znaleziska z terenów wokół Jeziora Turkana i Afaru znacząco poszerzyły naszą wiedzę o życiu homininów ponad 3,9 mln lat temu.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Australopithecus anamensis?

P: Kiedy odkryto pierwszy skamieniały okaz tego gatunku?

P: Kto znalazł dodatkowe fragmenty hominida w Allia Bay, w pobliżu jeziora Turkana w Kenii?

P: Co odkryli Meave Leakey i Alan Walker podczas wykopalisk w Allia Bay?

P: W którym roku te skamieniałości zostały przypisane do A. anamensis?

P: Skąd pochodzi nazwa A. anamensis?

Szukaj według litery